*70 j O ANNI S S WA 
corporis noftri, tum motös humorum per id, 
notionem haberent, harumce partium minus na¬ 
turalem difpoütionem funditus quoque emen¬ 
dare poiïe : quandoquidem claras diftin6tasque 
fuas ideas per experimenta a£tu exhibita, quae 
vel ubivis etiam gentium Rationem tollunt, 
comprobare tunc valerent. Verum uti hafile- 
nus circa curationes infeliciffimi fune, & tan¬ 
tum non ubique, ob male inftitutas ratiocina¬ 
tiones , contrariis eventibus multantur; ita 
magnus Cartefius , fuinmo iterum jure, hac 
etiam in arte experimenta tantopere commen¬ 
dat. 
Ex praecedentibus igitur luce meridiana cla¬ 
rius innotefeit, poffe omnino res nonnullas in 
intelleftu exiftere , quaefenfibus ante nunquam 
perceptae fuere : licet eas neutiquam clare at¬ 
que diftindte comprehendamus ; nili denuo in 
fenfus definant, aut faltem effedtive in hos 
delinere poffint. Praeterea tamen eousque 
etiam frequenti adtentaque experimentorum ac 
fenfibilium effectorum obfervatione Intelligen- 
tia noftra demum acuitur; ut & , absque ex¬ 
perimentorum adminiculo, de rebus, quas nun¬ 
quam fenfu percepimus, refte ac folide quan¬ 
doque pronunciare valeamus. Quadrant huc 
illa Jriftotehs Lib. III. cap. X. de Gen. 
Aninu „ Rationi etiam fides adhibenda eii, fi, 
„ quae demonftrantur, cum iis rebus conve- 
„ niunt, quae fenfu percipiuntur. ” 
Quapropter , omnibus rite examinatis, 
haud abfonum videtur ffatuere, nos, ficubi 
claram diftinttamque & fabricae corporis Hu¬ 
mani, & motus humorum in eo, & reliquo¬ 
rum , quae ad id pertinent, ideam habere¬ 
mus ; juxta hanc non folum amiffam illius 
fanitatem a6lu reftituere , fed , Naturae vel- 
uti cancellos egrediendo, id ipfnm , penitus 
annihilatum, ab integro etiam reparare poffe. 
Scilicet eo in rebus efficaciter producendis 
felicior e It noftra induftria; quo clarius di- 
Itjnftiusque illas comprehendimus : & vice 
verfa. 
At quoniam veris experimentis haud ubique 
locus eft; neque hinc quarumvis rerum clara 
ac diftinfta perceptio a nobis impetrari valet; 
(uti funt, quae , vel ob exilitatem fuam, vel 
nimiam longinquitatem , acumen vifits noftri 
fuffugiunt); propterea nemo libi ftolide perfua- 
deat, quod folo Rationis noftrae auxilio un¬ 
quam genuinas ejusmodi rerum caufas, ne di¬ 
cam vera, quae ab ipfis porro producuntur , 
effe&a funditus cognofcere poftimus. Supre¬ 
mum 
ViMERDAMMll 
fe ook uytvoeriglyk de onorder dier deelen Jmde hin- 
nen herjiellen . Unde aljoo hciure klaare ende onder - 
Jcheydentlyke gcuenkbeelden , in dadelyke ondervin¬ 
gen , dewelke Je fs by alle Natiën de Reeden dan 
weg neemen, doen eindigen. Maar gelyk ah die 
Heeren feer ongelukkig hier omtrent fyn , ende 
haaji gedmrig , om datje niet wel geredeneert heb¬ 
ben , met tegénftrydige uytwerkingen geflrajt wer¬ 
den: Joo ijl, dat ook omtrent deeje [aak, de groo- 
te Cartefius [weder met alk reeden op de onder¬ 
vindingen aandringt. 
Soo blykt dan middagklaar uyt het voorgaande , 
dat ’er waarelyk eenige dingen in het verjlant kun¬ 
nen weejen; dewelke te voren noyt door de Jinnen 
begreepen Jyn: maar dewelke wy niet klaar nogte 
onderjcheydentlyk begrypen ; ten Jy datje in de Jin¬ 
nen wederom eyndigen, ojte daar uytvoeriglyk in 
eyndigen kunnen. Behalven nogtans , di ut we tevo¬ 
ren, door de ondervindingen ende de dadelykheeden , 
ons verjlant Joo regelen: datwe bekwaam worden , 
om ook Jonder de ervarentheeden, van de dingen 
diewe noyt ondervonden hebben , yets vajt en gron¬ 
digs te verjeekeren. Ten welken aanjïen dit van 
Ariftoteles in het X. Kap. vanjyn III At Boekover de 
Voortteling der Dieren , komt tc gelden. „ De Reeden 
„ moet ook geloojgegeeven Jyn , indien de dingen, de- 
,, welke voorgejtelt worden , met die Jaaken overeen 
„ koomen, dewelke door de Jinnen begreepen worden. 
Waarom alles wel injiende, Joo dunkt ons, in- 
dienwe een klaar ende onderjcheydentlyk begrip , Joo 
van het maakfel van de Menjch, als de beweeging 
van Jyn vogtigheden, ende Joo voorts, hadden: dat 
we na het Jelve niet alleen Jyn verloore gejontheyd 
dadelyk Joude kunnen herjiellen : maar ook als boven 
de Natuur ft appende , hem , garjehelyk vernietigt 
Jynde, weer geheel hermaaken. Soo dat, na het 
begrip van de Jaaken klaarder ende onderjeheyden- 
der by ons is ; wy meer oj minder omtrent de din¬ 
gen uytvoeriglyk gelukken. 
Maar gelyk als we van alle Jaaken geen waar- 
agtige ondervindingen kunnen verkrygen, ende ajoo 
geen klaar ende onderjcheydentlyk begrip van dejel- 
ve hebben (als van die , dewelke voor ons gejigt té 
klcen, ende van andere, dewelke daar te ver aj- 
geleegen Jyn ) Joo moeten wy ook ons niet dwajelyk 
inbeelden, van oyt door onje reeden tot de waare 
ende de eygentlyke kennis van de oorjaaken dier din¬ 
gen , ik laat Jiaan tot die van haare waaragtigc 
uytwerkingen , tejullen koomen. Leggende gelyk wy 
ge- 
