BïBLIA NATURA Ë* 
'S?ï 
jnum enim Sapientiae, cujus nos capaces fu¬ 
mus , fafiigium, uti paullo ante monui, nequa¬ 
quam fi tum eft in cognitione caufarum; fed in 
nitida faltem ac diltinbla comprehenfione ve¬ 
rorum phaenomevw» five effectorum , per quae 
res fenfibus fe manifellant : horum autem ad¬ 
miniculo dein , tanquam fcalis , ad primas de¬ 
mum eauflas adfcendimus, atque innumera 
porro , quae multifariis ufibus commodisque 
vitae nothae inferviunt, efficere valemus. Imo 
ne haec quidem cognitio ulterius procedit , 
nili quousque effeóla illa , ope fenfuum fumma 
circumfpeélione adhibitorum , percipi poffunt, 
aut in hos faltem terminantur. Quapropter & 
ratiocinia noftra, quae, ex praecedentibus ex¬ 
perimentis collebia , rebus nondum expertis 
adplicamus , tamdiu velut pro fufpe&is ac du¬ 
biis habenda funt$ donec in experientiam rur- 
fus definant. 
Quocirca mirum in modum nobis arrident, 
quae Harveus , in praefatione Tra&atui luo 
de Generatione Animalium praemitia, de me¬ 
thodis inquirendi veritatem differens , in me. 
dium profert. „ Quare inepta prorfus, & 
„ erronea eft, ufitata hodie veritatis indagan- 
„ dae methodus: dum plurimi fedulo inqui- 
runt, non quid res fint , fed quid ab aliis 
„ dicatur •, dedublaque ex fingularibus praemis- 
„ fis univerfaliconclufione, factoque inde fae- 
„ pe perperam analogifmo , verifirnilia ple- 
„ rumque ad nos, pro veris, transmittuht. 
„ Hinc fadlutn, ut fcioli multi, & Sophiftae, 
„ aliorum inventa expilantes, eadem paffim 
„ (ordine folummodo , verbisque immutatis, 
„ paudsque nullius momenti adje£lis)pro fuis 
„ audafter venditent; Philofophiamque (quam 
„ certam, & perfpicuam elle oportuit)obfcu- 
„ ram , intricatam, & confufam reddant. Qui 
„ enim Auctorum verba legentes, rerum ipfa- 
„ rum imagines (eorum verbis comprehen- 
„ fas ) fenfibus propriis non abflrahunt, hi 
„ non veras Ideas, fed falfa Idola & phan- 
„ tafmata inania mente concipiunt: unde um- 
„ bras quasdam & Chimeras fibi fingunt; 
„ totaque ipforum Theoria , five contempla- 
„ tio, (quam tamen fcientiam arbitrantur) 
„ vigilantium infomnia, aut aegrotantis ani- 
„ mi deliria repraefentat. ” Et paullo ante in¬ 
quit: „ Nempe ex fenfu permanet fenfatum: 
„ ex permanentia fenfati, fit memoria: ex 
„ multiplici memoria, experientia : ab expe- 
„ rientia, ratiouniverfalis, definitiones, &ma- 
j, xima, five axiomata communia, cognitionis 
cer- 
gefegt hebben onfe aldergrootjle Wysheid, niet in 
de kennis van do oorfaken der dingen , maar alleen 
in een net ende onderfcheydentlyk begrip van der- 
felver waare vertooningen , ofte haare uyiwerkihgeü 
(dewelke als door een ladder ons naa de hoogfe oor - 
J.daken doen opklimmen , ende door welke wy on'eyn- 
dige faaken tot veelderhancle nut van ons keten kun¬ 
nen uytwerken ) geleegeu. Dan niet als voor foo 
verre, aljfe van de Jinn'en met alle omfigtigheyd te 
werk gejlelt fjnde , begreepen hinten worden , of¬ 
te ten minfien daar in eyndigen. Synde dan foo 
onfe reedenen, dewelke wy uyt de voorige ondervin¬ 
dingen putten , ende tot die dingen , die wy nog niet 
ondervonden hebben, toepaffen ; foo lang als voor 
verdagt te houden , ende daar als van te twyfelen , 
tot fe in de ervarentheeden wederom eyndigen■. 
Soo dunkt het ons ook wonder wel gefegt te wee- 
fen van Harveus, handelende , in de voorreeden 
fynes Boeks van de Teeling der Dieren, van de wy - 
Jen om. de waarheyd te onderfoeken. „ Weshahen 
„ de tans gewobne manier, om de waarheyd te on- 
,, derfoelien , ganfchelyk verkeerd en ongerymt is: 
„ terwyl teek naarfig onderfoeken , niet wat de 
„ dingen zyn , maar wat van andere daar over 
gtf e & mr d: en een algemeèn bef uyt uyt voor 
,, afgegaane byfonderheden getrokken - 3 en daardoor 
, dikwils een verkeerde vergelyking gemaakt zynde 
,, foppen fy ons gmeenlyk waarfchynlykheden', voor 
waarheden , in dé hand. ’t Is daar van daan ge- 
„ komen , dat veele Wyshoofden en Sophiften , d& 
„ uitvindingen van andere ontfeelende, defelve- 
„ gemeenlyk (dé order én woorden maar een wey - 
„ nig verandert , en weynige dingen van geen be- 
„ lang daar bygevoegt zynde)ftoutelyk voor de hun~ 
„ ne verhopen , en de Philofophie (welke zeker en 
„ klaar hoorde te fyn) duyfer , ingewikkelt , en 
J5 verward maaien: Want die de woorden der 
„ Schryveren kefende , de beelden der faaken felfs 
(in hunne woorden bevat ) door hunne eygene fin- 
„ nen daar niet van aftrekken , die begrypen mei 
J} hun verft and geen waaragtige denkbeelden, maar 
„ valfcbe verbeeldingen en ydele droomen; waarom 
3? fj fië een ige Schaduwen en Chimeren maken ; 
„ en hunne geheele befchoumng (welke fy evenwel 
„ voor wetenfchap houden ) vertoont niet anders dan 
„ wakende droomen , en raaskallingen van een fiek 
„ gemoedEnde een weynig daar te voor en, 
„ Namelyk uyt het gevoel blyft het gevoelde: uyt 
„ het verblyf van het gevoelde komt de geheugenis: 
„ uyt veelvuldige geheugenis ondervinding: uyt 
Mm mm mm mm mm 
on* 
5 # 
»5 
