B I B L I A 
per in eo fuit , ut experimenta fummis opibus 
Viribusque promoveret, & certas inde ftabiles- 
que concluüones deduceret ; fed argumentorum 
quoque pondere neceffitatem Philofophiae Ex- 
penmentalis candide ac ilrenue inculcare ni¬ 
titur. Haec enim Ejus funt verba in Prooem 
'Tentam, Phyfiol. Comment. „ Et profefto, 
,, fi Homines fefe exorari paterentur, ut Na- 
„ toralis Philofophiae Inflaurationi impenfius, 
quam nominis claritati (luderent, opinor eos 
„ facile intelletturos , fe de humano genere 
„ praeclarius mereri non polle, quam fi ex- 
„ perimentis moliendis, & obfervafionibus ac- 
cumulandis-, operam ferio & fedulo intende- 
„ rent; neque principia & axiomata fancirent 
„ tam intempeiliva libidine; temerarium rati 
„ tales Theorias fiabilire, quae ad omnium natu- 
„ raliura phaenomeni' explicationem accom- 
>5 rnodentur, priusquam, vel decimam eorum 
„ partem, quae expiicanda funt, obfervatione 
„ affequuti fuerint. Non quod interea de expe- 
„ rimentis ratiocinari,aut rerum foedera, dif- 
„ ferendas, & fchemaufmos quam maturrimè 
„ indagari, ullo modo prohibeam. Quippe 
„ tam religiofe arationis ufu abllinere mole- 
„ ftum admodum foret , fi non prorfus im- 
„ poffibile. ” Et quae fequuntur. 
Ut veto tandem vela contraham ; is ipfe 
laboris mei eventus, quo omnis pagina Ope¬ 
ris hujus plena eit, fatis luperque modo didta 
comprobat. Quum enim attonitus mecum re¬ 
puto, quod experimentis adminiculantibus rem 
heic in lucem protulerim , quam haud medio¬ 
cria non folum, fed vel omnium quoque acutis- 
fima, & immenfo intervallo nobis fuperiora 
jngema, inde ab Ariftotelis temporibus per an¬ 
nos circiter bis mille, in tenebris veluti pal¬ 
pando, expifcari atque detegere fruftra affe¬ 
ctarunt ; haud profefto valentius aliud ad fir¬ 
mandam fupra ditiorum veritatem argumen¬ 
tum , quam hoc ipfum , praeberi poffe vide¬ 
tur. Nec fane melliflua facundi cujusdam Ora¬ 
toris fuadela opus eft, quae verborum lenoci- I 
niis neceflitatem accuratioris rerum ipfarum 
examinis commendet: quodfi enim optima no- 
'ftra ratiocinia in experimenta definere, his, 
tanquam fundamento, inniti, horumceduCtum 
fequi debent jquis demum eft, qui non potius 
duce experientia, quam fecundum fallaces ce¬ 
rebri fui imagines, ratiocinari malit?Imo quis, 
feroci tumidus arrogantia, poflhac adferere au- 
fit, veritatem omnem a fola & unica Ratione 
noftra derivari ? Cum interim certiffimum fit, 
quod, redo fenfuum noflrorum ufu, ex iis, 
quae videntur,ea, quae non videntur, cogno- 
fcere valeamus. 
FINIS. 
Generalium a.'-quc Jhigularmm TrnBatuum de INSECTIS, 
miae omnia quatuor a me Ordinibus comprehenfa Junt, 
necniji unica haji, quae NTMPHA ejl,nituntur. 
NATURAE. m 
bonden heeft ; niet alleen meede allefynen arbeyt heeft 
aangewent , om de ondervindingen tenuyterften voort 
te fettsn, ende uyt defelve dan vafte endefeekereftel- 
lingen te trekken-: maarhy komt ook met gewigt van 
reedenen de nootfakelykheyd derfelve openhertig ende 
gunftig in te fcherpen Luydende fyn-e woorden onder 
andere ( f'ent Phjf. Comm Procem.) aldus.,, En 
„ waarlyk , ah de Menfchen fig lieten verbidden , dat 
„ fyfigyveriger overgaven tot de herfe/ling der na * 
,, tuurlyke Philofophie , als de beroemtheyd van hun- 
„ nen naam , ik meen , dat zy makkelyk begrypen fou- 
„ den, dat fy aan het menfchelyk gejlagt niets 
,, voortreffelyker kof en verdienen , als indien fy 
„ van het doen van experimenten , en het ophoopen 
,, van waarneemingen , naar fig en vlytig hun 
,, werk maakten, en door fo ontydig een begeerte 
„ geen beginfels of Jielregels vajt maakten; het 
„ reukeloos agtende fulke befchouwingen vafb té 
,, f eilen , die op de verklaring van alle natuurlyke 
„ verfchynfels gepaft worden, eer wy nog het tien- 
„ de gedeelte‘yuan het geen te verklaren is, door 
3, waarneeming hebben na gegaan. Niet dat ik in 
,, eeniger wyfe verbieden Jou, ondertuf chen over 
„ de experimenten te redeneer en, of de ver- 
„ banden, verfchillen , en verbeeldingen der dingen , 
„ hoe eer hoe liever te onderfoeken. Want het fou 
„ Jeer laftig, Jb niet geheel onmogelyk wefen, fo 
„ heyliglyk zig te onthouden van het gebruyk der 
5 , reden.” Ende foo voorts. 
Maar om onfe reden te volvoeren; met ver - 
haaf heid by myn J'elven overdenkende, dat ik doof 
middel van de ondervindingen, hier een faak voor- 
gefielt hebbe, daar omtrent de twee duyfent jaa- 
ren, reebenende van Ariftoteles tyden af, als m 
het blind naa getaf, ende in het donker naa gevifi 
is; ende dat niet alleen van geen geringe Verfan - 
den , maar felfs van de alderfpitsvinnigfe, ende 
die ons in alle deelen onvergelykelyk overtreffen:foo 
dunkt ons geen groot er bewys-reeden, om ons voori- 
ge feggen te bewaarheeden, te kunnen ge ge even 
worden, als alleen dat felve. Ende daar is ook 
geen betooverende reedenaar van nooden, om met 
I Jyn bekoorelyke woorden, de nootfakelykheyd van het 
naauwkeurig onderfoeken der faaken aan te pryfeni 
want foo onfe alderbefte reedenen in de ervarenthee- 
den moeten eyndigen , waarom f ouden wy haar niet 
liever uyt de felve, als uyt onfe waggelende herjfen 
beelden putten ? .Ende foo door een opgefwolle ho - 
veerdigheyd in'genoomen, alle waarheeden van onfe 
reeden te moeten af komen, ftaande houden ? daar 
nogtans, wanneer wy onfe finnen wel gebruyken ,dó 
onfenelyke dingen , uyt de fienelyke, bekent kunneti 
werden. 
E Y N D E 
Van de generale en particuliere Verhandelingen der In- 
feften, de welke alle in vier Orderen van my be- 
greepen fyn ; en die maar een eenig fundament , 
hebben, dat de POP is. 
Mm mm mm mm mm z Com° 
