UBER SECVNDVS 
50 
dufrnodi partibus q diflimilaribus ftatueredifferentia debemus:partim ad officia di eflentia cuiufuis 
aialisrpartim ad melius deteriufue:exempli gratia iter ea quae oculos habennalia duris oculis funtralia 
humidis.Et alia carent palpebris:alia habet ut uifus fit exquifitior.Sanguinem uero haberi aut qd ean 
dem quam fanguis naturam obtineat qua necefie fitatq? et quae nam fanguinis fit natura:expiicadum 
fuis iam caufis eft.Si prius calidi frigidiq? rationem diftinxerimus:natura enim re^ multap^ ad ea ipa 
principia refertur:compIuref« ambigunt:quae nam afalia mebraue calida aut frigida fintretenim no/ 
nullis aquatilia terreftribus eue calidiora placet argumeto: q> naturae frigiditas calore naturae eorum 
compenfetur,Sanguine etiam deftituta iis quse fanguinem obtinent ee calidiora:# foeminas amplius 
quam mares calere arbitrantur.Parmenides enim mulieres ee uiris calidiores autor eft quod ide qui> 
bufdam etiam aliis pIacuit:argumeto copiae fanguinis qua menftrua fiant.Empedocles contra opina 
tur.Sanguinem etiam di bilemralii inter calida enumerantralii inter frigidarquod fi calidum atcj frigi 
dum tantam recipiunt ambiguitatem:5c controuerfiamtquid de caeteris arbitrari debeamus {'hsec.n. 
omnium quse fenfum patiunf apertiflima funt:fed quaeftio haec orta inde uidetunquod calidu mul/ 
tifaria ditciur: quifg? enim quauis contraria dicat tame aliquid dicere uidetur.Quaobrem nofTe opor 
tet queadmodum rerum naturalium coftituta£::partim calidaerpartim frigidae:# aliae ficcae:aliae hu 
midae dici debeant.Nam uitae quocp # mortis caufas haec habereiatcp et fomni # uigiliae: iuuentutis 
# fenedutis:# morbi # fanitatisino afperitatem aut leuitatem:nihil fere tale apertum efle uidetur:# 
rede quidem.Sunt enim haec ut alio loco expofuimusiinitia elemetorum naturalium. Calidum dico 
frigidum ficcum humidum.Vtrum igitur fimplici ratione an multiplici calidu dicaC Sed quod nam 
officium rei calidioris fitraut fi plura finnquot numero fint declarandum eft.Primo igitur modo cali/ 
dius dicitur id quod amplorem inuehit fenfum cum tangitunnec fine dolorerquod quidem fallere in 
terdum uideturmam fieri poteft: ut corporis habitus caufam dolendi afferat:cum fentitur. At haec ca 
lidius quod rei liquabilis liquantius:# rei cremabilis cremantius eft.ltem fi alterum plus alterum mi 
nus fitndem quod plus e:hoc altero quod minus calidius eft.Praeterea quod de duobus non citofed 
lente frigefit id calidius eft:# quod citius calefit: eo quod lentius natura effe calidiori cenfemus:pe/ 
rindequafi alterum fit aduerfum: ut remotius: alterum fimile: ut propinquius. Alterum igitur ab 
iero calidius efle:# fi non pluribus tamen tot modis dicitur. Qui modi omnes eidem inefle non pof/ 
funt: a qua enim feruens plenius calefacit quam flamma: fed flamma urit # liquat rem ruri aut liqua/ 
ri idoneam quod aqua efficere non poteft.Item aqua feruens calidior eft quam ignis exiguus atra/ 
men citius magifque refrigefcit quam ignis quanuis exiguusrquippe qui frigidus nunqua fiat. Cum 
aqua omnis refrigerari poflit. Ad haec aqua feruens calidior fentiturrfed celerius refrigefcit # congela 
fcit quam oleum: fanguis praeterea tadu calidior quam: aqua: aut oleum efl: fed celerius gelafcit. La/ 
pis etiam ferrum # reliqua generis eiufdem: lentius quidem calefiunt quam aqua. Sed ubi calefada: 
fuerint urere uehementius poflimtrpoftremo ea quae calida efle diximusrcalorem aut externum con/ 
linent:aut fuum:plurimum autem refert hoc an illo modo calidum quicq fit: alterum enim eo$t ,ppe 
eft:ut calidum per accides fit:no per feperide quafi fi febrienti muficu efle accidit.-dixeris muficum efle 
calidiorem geum qui calidus fanus eft.Sed cum aliud per fe calidum:aliud per accidens fit: refrigefcit 
quidem lentius quod per fe calidum efl: fed faepe fit ut fenfum uehementius calefaciat id quod p acci/ 
des calidu eft.ltem amplius uritrqd' p fe calidu eft:ut flamma q aqua ferues:fed tadu amplius calefacit 
aqua ferues:quae per accidens calida eft,Ita® iudicium utrum na ex duobus calidius fit: no ee fimplex 
apertu efl: quando fieri poteft ut har altegrifla alterum ratione calidius fitrnonulla ex iis ne dici qde fim 
pliciter calida aut no calida pofluntrfubiedo.n.quod tandem fin no calida funt: fed per aflbciationem 
calida funt:uelut fi ferro calido aut aquae nomen fpones:hoc em modo fanguis calidus eft:# qde patet 
frigiditatem aliq efle naturam:non priuatione in iis quorum fubiedum calidum per affedionem fiue 
paflioem eft:natura etiam ignis tale quid fortafleeft:fubiedum enim forfitan eft uel fumus uel carbo. 
Quorum alterum femper calidu eft:quippe cum fumus nonifi exhalatio fit.Carbo autextinftus frigi 
dus eft:oIeum # teda effici frigida poflunnadufta etia fere oia aliquid habet caliditatis ut calx cinis fedi 
menta animalium # inter excrementa. Fael eo g? feruore nimio exaruarit relidutj fibi contineat aligd 
caliditatis.Teda # quoduis pingue alio modo calidu eft uidelicer qd celeriter in adu ignis mutari po/ 
ieft:calor aute uim tum cogendi tu liquandi habere uidetunquae igitur aquae unius funt ea frigore co' 
gunf quae terrae igne calida etia induranf:frigore celeri atg$ irrefolubili cocretu quae terra potius pfefe 
rut leuius autem quae aqua.Sed de his planius alio loco diffinitum a nobis eft:fcilicet quae na cocrefcer 
apta fint # quibus caufis ftrinftatuncalidum uero calidius cu multifariam dicatunnon eodem modo 
rebus iungetur ofbus:fed addere debebis: aliud per fe efle calidum: aliud plerunq? per accidens: item 
aliud potetiaraliud adu # aliud hoc modo qd tadu amplius calefaciat aliud quod flamma excitet atq? 
igniat.Quodficalidu multiplici ratione dicatunfrigidum quo® pari ratione fequatur necefle eft:atqi 
de calido frigido exceflu^ eo ru ad hunc modum definifle fatis fit. 
_ Difputatio de ficco 8i humido. CAP. III. 
JgjTgJ Equitur ut de ficco #:humido:modo fuperiorum difleramus:nam ea quo^ multifariam 
dici folentrut alia ficca aut frigida potentia fint:alia adu.Gelu enim omnemque humorem 
concretunr.ficcum dicimus adu 8C per accidens. Cum tamen potentia & per fe humidus 
t fit contra-.terra dnis di reliqua generis eiufdem mixta humori humida adu di per accidens 
K ii 
