— 245 - 
Het is nu zeer merkwaardig dat deze doeltreffende ver- 
klaringsmiddelen, aan den bouw der celwanden ontleend, tot 
hiertoe nog bijna niet zijn benuttigd geworden, tot verklaring 
van de inrichtingen, die tot de uitzaaiing der sporen bij de 
hoogere Cryptogamen en tot de ontlasting van het stuifmeel 
der Phanerogamen dienen. In de volgende verhandeling zal 
ik trachten deze leemte aan te vullen. Ze loopt over de 
helmknoppen van ongeveer zestig phanerogamen-geslachten, 
alsook over de sporezakjes van Eqitisetim , de sporevruchten 
van de Levermossen Pellia epiphylla en Frullania dilatata 
en de sporezakjes van 5 familiën van Varens. Wat echter de 
Varens aangaat, er moet vooral nadruk gelegd worden op het 
feit, dat, naar den eisch dezer verhandeling, voornamelijk 
deze toestanden van haar sporehouders besproken worden, 
die van de veranderingen van het watergehalte in hare wan¬ 
den afhangen, i. e. de begin- en eindvorm van haar spore¬ 
zakjes en ringen. De medewerking van de drukking der 
lucht, die bij hun mechanisme de hoofdrol schijnt te spelen, 
is in deze mededeeling maar in het voorbijgaan even aange¬ 
roerd. 
Dat het aantal der geslachten, wier helmknoppen onder¬ 
zocht werden, in evenredigheid groot geworden is, spruit 
voort uit het feit, dat ik, onder den indruk van mijn hooger 
geschetste ondervindingen bij vruchten ook bij de manne¬ 
lijke organen een zekere verscheidenheid verwachtte, en die 
altijd trachtte te vinden. Die gedachte drong zich zoo aan 
mij op, omdat de bestuivingsinrichtingen, de rol welke de 
helmknoppen bij de bestuiving spelen en hunne plaats in de 
bloem zoo ongemeen met elkander verschillen. Men verge¬ 
lijke slechts de verlengde stuifmeelzakjes der Composieten 
of de korte der Papilionaceeën, die, steeds in de Antheren- 
buis of in de kiel verborgen, hun voortbrengsel uitsluitend 
door den stijl naar buiten laten borstelen, met de strooibus- 
