— 179 — 
matig te maken, zijn die gevoelige uiteinden vereenigd in goed onder¬ 
scheiden organen, die aan hare bijzondere rol aangepast zijn; deze 
organen zijn de zintuigen , zooals het oog voor de lichtindrukken, het 
oor voor de geluiden, de huid voor al hetgeen den tastzin aangaat. 
De bepaling van het zintuig is van het hoogste belangvoor het onder¬ 
werp dezer verhandeling. Elke levende cel, dus ook elk levend weefsel, 
is in zekere mate gevoelig voor de verschillende uitwendige faktoren 
die er op kunnen inwerken; dit is waar, bijv., voor de lagere 
organismen, de éencellige of weinig gedifferentieerde wezens, bij 
welke toch niet van zintuigen kan sprake zijn. Bij de hoogere dieren, 
integendeel, vinden wij organen, die uitsluitend tot het ontvangen 
der indrukken moeten dienen, en waarvan de anatomische bouw in 
een nauwe betrekking staat met de verrichting; in dit geval alleen 
kan men van zintuigen spreken. 
De zenuwuiteinden, die in de zintuigen de gevoelige elementen uit¬ 
maken, ondergaan dus van wege de respectieve uitwendige faktoren 
een 'prikkel , die zich langs de zenuwen naar een centrum voortplant 
als een electrische stroom. In het centrum nu bevinden zich de 
eigenlijke zenuwcellen , die den prikkel waarnemen en zijnen aard 
herkennen, terwijl de zintuigen hem slechts op vangen. De werking, 
die de prikkel op bepaalde zenuwcellen uitoefent heeft een tegen¬ 
werking ten gevolge, die zich voordoet als eene prikkeling van 
andere, naburige zenuwcellen, waaruit thans een nieuwe stroom 
uitgaat, langs andere zenuwen, naar de organen die de reactie moeten 
uitvoeren. Die organen zijn o. a. de spieren, waarin de zenuwen ein¬ 
digen; het zijn bundels langgestrekte, vezelachtige cellen, die de 
hoofdeigenschap hebben zich samen te trekken onder den invloed 
van verschillende prikkels, zooals electriciteit, en in ’t bijzonder 
van zenuwstroomen, en aldus een beweging te veroorzaken der 
organen, waaraan zij vastgehecht zijn. 
Indien men zorgvuldig al de bewegingen, die wij verrichten, ont¬ 
leedt, dan kan men gemakkelijk bewijzen dat zij zich alle tot het¬ 
zelfde mechanisme laten terugbrengen. Wanneer men een warm 
voorwerp aanraakt, trekt men snel de hand terug ; de prikkeling, 
door de warmte op de gevoelszenuwen der hand uitgeoefend, heeft 
den zooeven aangegeven weg gevolgd, en de reactie heeft de spieren 
van den arm in beweging gebracht. Een geluid doet ons het hoofd 
omkeeren, al te sterk licht de oogleden toeknijpen, enz. Deze voor- 
