— 182 — 
deformatie van bet protoplasma, en wel meer bepaaldelijk van het 
wandstandig protoplasma, zal dus eene dergelijke cel op zulke wijze 
moeten ingericht zijn, dat eene deformatie door uitwendige faktoren 
gemakkelijk kan tot stand komen. Is de gevoelige cel tevens 
motorisch, zoo zal zij onmiddellijk de reactioneele beweging uitvoe¬ 
ren. Is het motorisch weefsel integendeel van het gevoelige onder¬ 
scheiden, dan plant de prikkel zich langs de tusschengelegen weefsels 
van cel tot cel voort, op dezelfde wijze als langs de zenuwen, hoewel ■ 
deze vergelijking niet verder mag gedreven worden. Die voortzetting 
van den prikkel wordt mogelijk gemaakt door de zoogenaamde 
intercellulaire plasmaverbindingen, d. w. z. kleine protoplasma- 
strookjes die het plasma van eene cel met dat der naburige door den 
scheidswand heen in verbinding stelt, zoodat het protoplasma 
van een dergelijk weefsel als onafgebroken mag beschouwd 
worden. 
Met meer nauwkeurigheid kan echter over de prikkelverschij n- 
selen niet gehandeld worden ; de gevoeligheid van het protoplasma 
en zijn vermogen, den ontvangen prikkel te leiden, behooren zonder 
twijfel tot die onzichtbare moleculaire processen, die vooralsnog 
eene duidelijke voorstelling van de intieme levenshuishouding onmo¬ 
gelijk maken. Niet veel beter bekend is de rol der motorische cellen ; 
enkel de finale verschijnselen kunnen vastgesteld worden. Hoe het 
ook zij, heeft eenmaal de prikkeling deze cellen bereikt, zoo veroor¬ 
zaakt zij er de reactioneele werking, die zich door eene beweging 
zal uiten. Over ’t algemeen mag men aannemen dat de bewegingen 
berusten op eene verandering van turgor in het motorisch weefsel, 
of, wat op hetzelfde neerkomt, op eene wijziging in het watergehalte 
der verschillende cellen. Het volumen eener cel neemt af en toe, 
naarmate de hoeveelheid water, in de vacuole bevat, kleiner of groo- 
ter wordt. Het is nu in zekere gevallen bewezen, en in andere geval¬ 
len zeer waarschijnlijk, dat de prikkeling der motorische cellen haar 
watergehalte, dus ook haar volumen, snel wijzigt; daardoor ontstaan 
inkrimpingen of uitzettingen van het weefsel, waardoor bepaalde 
bewegingen van het betreffend orgaan veroorzaakt worden, op 
dezelfde wijze trouwens als wij het reeds bij de werking der spieren 
waargenomen hebben, 
Het nader onderzoek van eenige der belangwekkendste voorbeel¬ 
den zal ons toelaten de verschijnselen van het zinnenleven der 
