193 — 
kleppen een weinig naar achteren drukt. Daaruit kan men besluiten, 
dat de motorisch-gevoelige cellen alleen dan geprikkeld vvorden, als 
zij eene trekking ondergaan, want dit is wel het gevolg der buiging 
voor de cellagen die aan de binnenzijde gelegen zijn. Daarbij kan 
mei ook nog waarnemen, dat de beweging der onderste klep veel 
sterker uitgesproken is dan die der bovenste. Al deze feiten strooken 
volkomen met de voorwaarden der bestuiving, en wel bepaaldelijk 
der kruisbestuiving, die op de volgende wijze plaats grijpt. 
Zooals hooger gezegd werd, trachten de bezoekers den honig op 
den bodem der kroonbuis aan de basis der meeldraden te bereiken, 
en voeren zij hunne slurf onder den openstaanden stempel door ; daar 
nu de buis door dezen laatsten bijna geheel gesloten is, wordt eene 
aanraking met de punt der onderste klep onvermijdelijk, en door de 
beweging van de slurf wordt deze laatste een weinig omgebogen : 
onmiddellijk sluiten zich de kleppen, en eerst na eenigen tijd openen 
zij zich weder. Doch intusschen heeft zich de slurf, die ook voorbij 
de helmknoppen moet strijken, met stuifmeel beladen; wordt nu de 
slurf teruggetrokken, zoo kan dit stuifmeel niet op het stempelvlak 
neergelegd worden, aangezien de kleppen nog gesloten zijn. Thans 
gaat het insekt eene andere bloem bezoeken, en hier gaat juist het¬ 
zelfde gebeuren; doch bij het invoeren van de slurf in de kroonbuis 
zal een weinig van het vreemde stuifmeel op den stempel achter¬ 
gelaten worden, en zoo wordt de kruisbevruchting voltrokken, met 
uitsluiting der zelf bestuiving. 
Het ontbreken van bijzondere waarnemingsorganen doet dit geval 
eenigszins van de andere afwijken, hoewel eene prikkelwaarneming 
ook hier nochtans bestaat. Dezelfde opmerking geldt al de beweeg¬ 
bare stempels, waarvan de meeste bij Scrophulariaceeën voorkomen, 
zooals : Marty nia, Catalpa, Torenia, Utricular ia, enz. De inrich¬ 
tingen, bij deze planten waargenomen, zijn nagenoeg dezelfde als bij 
Mimulus , evenals de afloop der bestuiving, zoodat de bovenstaande 
beschrijving, mutatis mutandis, op allen toepasselijk is. 
Minder eenvoudig zijn de bewegingsverschijnselen die bij de 
geslachtsorganen van zekere Orchideeën waargenomen worden. De 
bevruchting door toedoen van insekten heeft, in deze belangrijke 
familie, haar toppunt van ontwikkeling bereikt, en de talrijke 
inrichtingen, die hierbij werkzaanrzijn, kunnen onbetwistbaar onder 
