— 208 
prikkeling uitmaken, dan verklaren zich de feiten op dezelfde wijze 
als in de statoliethentheorie. Wanneer de lichtstralen loodrecht op 
het bladoppervlak vallen, en de richting der bladschijf dus normaal 
is, d. w. zeggen wanneer de lichtkring zich in ’t midden van den 
binnenwand bevindt, is de prikkeling normaal, zonder reactioneele 
tegenwerking ; deze treedt integendeel op, in den vorm eener bui¬ 
ging van den bladsteel, zoodra de verlichting van het wandproto- 
plasma excentrisch wordt, ten gevolge van eene verschuiving van 
de bladschijf in een ander vlak. Hetgeen dus, in het geval der geotro- 
pische krommingen, verkregen wordt door eene verplaatsing van 
den druk, wordt hier bewerkstelligd door eene verplaatsing der 
verlichting. 
Bij Fittonia Verschaffelti, eene Acanthacee, vindt men eene 
merkwaardige inrichting, die de vooruitgezette hypothese nog meer 
bevestigt. De epidermiscellen aan de bovenzijde van het blad zijn hier 
niet gewelfd, behalve een aantal afgezonderde, groote cellen, welke 
bovendien in ’t midden van den buitenwand eene kleinere cel om¬ 
ringen, die den vorm heeft eener dubbelbolle lens (Zie fig. 16); de 
inhoud dezer cel is meer lichtbrekend dan bij de omringende elemen¬ 
ten, zoodat de vergelijking met een lens hier volkomen is, en men 
met een volmaakt optisch stelsel te doen heeft. 
De natuur van den prikkel die hier werkzaam zou optreden, valt 
in dit geval eenigszins buiten het begrip van prikkeling, dat steeds 
te voren aangenomen werd, gesteund namelijk op eene deformatie 
van het gevoelig protoplasma. In al de reeds beschreven voorbeelden 
was die deformatie te w T eeg gebracht door eene drukking, hoe deze 
ook uitgeoefend werd; wat o. a. de geotropische krommingen betreft, 
die in zoovele punten met de phototropische overeenstemmen, geldt 
het een statischen druk uitgeoefend door de zetmeelkorrels. De 
analogie zou volkomen zijn, indien de werking van het licht insge¬ 
lijks tot eene mechanische drukking kon terruggebracht worden. 
Het schijnt nu wel, dat het, licht eene waarneembare drukking uit¬ 
oefent in de richting zijner voortplanting, drukking die, volgens 
Maxwell en Lebedew , ca. 0.5 milligr. per vierkantmeter zou bedra¬ 
gen. Kan nu zulke oneindig kleine drukking in aanmerking genomen 
worden ? Of spelen misschien de chlorophylkorrels der ondergelegen 
palissadecellen door hunne bekende bewegingen, die door de licht¬ 
intensiteit beheerscht worden, bij de phototropische bewegingen 
