- 236 
Wij hebben hooger de waargenomen verschillen aan den vochtigheidsgraad 
der lucht toegeschreven : dit is waarschijnlijk niet de eenige factor.Temperatuur, 
licht enz. spelen hier ongetwijfeld eene rol, maar uit onze waarnemingen blijkt, 
in ieder geval, dat de dichogamie bij deze soort niet gefixeerd is, en niet als een 
aanpassing tot hruisbevruchiing kan gelden. 
Bij andere planten doen zich ongetwijfeld verschijnselen van gelijken aard 
voor : bij een aantal Alsinaceeên zijn de bloemen nu eens proterandrisch , dan 
weder homogaam of proterogynisch. (Zie N r 453, 454, 457). Schulz, die met 
veel zorg de verschillen heeft geconstateerd, die zich met betrekking tot de 
dichogamie bij een en dezelfde soort kunnen voordoen, spreekt meermalen van 
bloemen die « proterandrisch of homogaam zijn », ofwel die « homogaam, zwak 
proterandrisch of zwak proterogynisch zijn », enz. en andere bloemenbiologen 
hebben eveneens van dergelijke gevallen gewag gemaakt, — De bloem van 
Saponaria. die wij hooger hebben afgebeeld, (hg. 69) werd bij regenachtig 
weder onderzocht: hier was de proterandrie volkomen behoudeu, maar de 
bewegingen der helmdragers na het ontlasten van het stuifmeel waren onvolko¬ 
men (zie de verklaring van hg. 69,1). 
Het is belangrijk op deze feiten de aandacht te roepen, want het kan gebeuren 
dat een soort die, in eene bepaalde streek, b. v. als homogaam beschreven wordt, 
in een andere streek, als dichogaam beschreven wordt. Door dergelijke verschillen 
in de beschrijvingen kunnen wij tot de meening worden gebracht, dat er in ieder 
van de beide streken een verschillende variëteit bestaat, terwijl het waargenomen 
verschil uitsluitend kan afhangen van de omstandigheden waarin de bloemen 
werden onderzocht. 
Bij tiet einde van den bloei worden de helmknoppen tegen de 
stempels aangedrukt (fig. 88,2) : bij uitblijvend insectenbezoek wordt 
zelfbestuiving aldus verzekerd. 
Indien de bloem veel insectenbezoek ontvangen heeft, zijn de 
helmknoppen bij ’t einde van den bloei (ten gevolge van de bewe¬ 
gingen der insecten) doorgaans afgevallen. 
Bezoekers : Langtongige bijen : A pis, talrijk, kop 
met stuifmeel bepoederd ; beperkt zich gewoonlijk bij het 
zuigen van den grootsten honigdruppel (tusschen de beide 
bovenste kroonbladen) ; zuigt soms daarenboven één der 
zijdelingsche of de beide zijdelingsche honigdruppels, maar 
nooit worden de heide onderste honigklieren door het insect 
aangeraakt ; 20. 5. 88 en 1. 6. 88, Gentbrugge ; 11.9. 91, 
Meyghem. Bombus terres tris, $, zuigt slechts één honig¬ 
druppel uit iedere bloem, maar vliegt zoo vlug van de eene 
bloem naar de andere, dat wij niet hebben kunnen constatee- 
ren welke honigdruppel door dit insect gezogen wordt ; 
20. 5. 88, ld. De vorige waarnemingen werden (20. 5. 88) 
bij zeer gunstig weder gedaan : de honigafscheiding was 
aanzienlijk, de honigdruppels glinsterden in den zonneschijn, 
