- 219 — 
opening voorzien van een lipvormig aanhangsel : volgens Müller 
ontbreekt deze stempellip bij var. arvensis. — Zooals uit de hooger 
gegeven beschrijving en uit de figuren 82,4 en 82,5 blijkt is var. 
arvensis in ons gebied (Melle, Bloemendael) van eene stempellip 
voorzien. Deze lip is echter veel kleiner dan bij de grootbloemige 
exemplaren. 
4° Bij de grootbloemige vormen valt het stuifmeel uit de helm- 
knoppen eerst verscheidene dagen nadat de bloem volkomen 
ontwikkeld is. Bij den kleinbloemigen vorm valt het stuifmeel korten 
tijd nadat de bloem ontloken is uit de helmknoppen in den stempel, 
en dikwijls grijpt dit reeds vóór het opengaan der bloem plaats. 
Hierdoor wordt zelfbevruchting verzekerd en kruising bijna volko¬ 
men verhinderd, 
5° Als men bloemen der beide vormen met gaas omhult en aldus 
het insectenbezoek verhindert, constateert men dat de bloemen der 
var. arvensis na 2-3 dagen verwelken en alle een dikke vrucht 
voortbrengen, waarin talrijke kiembare zaden ontstaan. De bloemen 
der grootbloemige variëteiten ( pensee ) blijven daarentegen, onder 
dezelfde voorwaarden, 2 à 3 weken volkomen frisch en verwelken 
eindelijk, in de meeste gevallen zonder eene vrucht te zetten ; bij 
uitzondering brengen zij kleine zaaddoozen voort, maar de zaden 
zijn (naar Müller’s proefnemingen) niet kiembaar. (Darwin heeft 
bevonden dat, bij de gekweekte pensée, de goede gevolgen der 
kruising en de slechte gevolgen der zelfbevruchting zeer sterk uitge¬ 
sproken zijn (loc. cit., blz 123-128). 
Bij de grootbloemige vormen wordt de bevruchting op de volgende 
wijze door insecten volbracht (naar Hildebrandt, Geschlechier - 
Vertheilung bei den P flans en , 1867, blz. 53-55, figg. ; — hierbij 
kunnen onze flg. 82,1,2,4,5 geraadpleegd worden, ofschoon zij var. 
arvensis betreffen) : een insect dat honig wil zuigen steekt zijn 
. zuiger door de opening tusschen het onderste en de twee zijdeling- 
sche kroonbladen in de bloem, en verder tusschen het knopvormig 
gedeelte van den stijl en den wand van het onderste kroonblad. 
Hierbij komt de zuiger in aanraking met de stempellip, en deze lip 
wordt, zooals duidelijk is, naar binnen (naar achteren) omgebogen ; 
tevens wordt de stijl, die aan zijn voet dun en buigzaam is, naar 
boven gedrukt. (Daardoor wordt stuifmeel uit de helmknoppen 
geschud.) Nu wordt de zuiger nog dieper in de spoor gevoerd, en hij 
komt in aanraking met de haren, die bepoederd zijn met stuifmeel dat 
