— 348 — 
vleugels hunne bewegingen nadat men ze van de kiel en de voort¬ 
plantingsorganen gescheiden beeft : wij hebben de nagels der kiel- 
helften en de voortplantingsorganen bij C (5) dwars doorgesneden, 
en daarna de beide kielhelften en het afgesneden gedeelte der 
voortplantingsorganen voorzichtig verwijderd, op zulke wijze dat 
de beide vleugels en het basaal gedeelte der voortplantingsorganen 
(tusschen den bloembodem en C) behouden bleven. Na die bewer¬ 
king hebben wij de vleugels naar beneden gedrukt en wêer losgela¬ 
ten, en waargenomen dat de hooger beschreven bewegingen plaats 
grijpen, maar niet zoo volkomen als in de ongeschonden bloem. 
De bewegingen der vleugels en der kiel hebben wij zoo even 
bestudeerd nadat de kelk en de vlag verwijderd waren. De vlag 
schijnt hierbij echter in zekere mate de rol van een hulporgaan te 
spelen. De nagels van de vleugels en van de kielhelften zijn immers 
aan de beide zijden van de bloem met de naar onderen omgebogen 
randen van den nagel der vlag in aanraking : als men nu de vleugels 
en de kiel naar beneden drukt worden hunne nagels naar buiten 
gebogen (zooals hooger werd gezegd) ; dientengevolge drukken zij 
tegen de randen van den nagel der vlag aan, en deze randen worden 
eveneens uiteengebogen. Op die wijze ontstaat er in ieder helft van 
den nagel der vlag een spanning die van buiten naar binnen (naar 
de middellinie) is gericht ; deze spanning doet zich gelden als de 
drukking ophoudt, en draagt het hare bij om de naar buiten gebogen 
nagels van vleugels en kiel weer naar binnen te brengen — Wij 
meenen dat de kelk bij de bewegingen geen rol speelt. 
Uit onze beschrijving blijkt dat het mechanisme der bloem van 
Trifolium repens buitengewoon ingewikkeld is ; wij zijn niet 
bevoegd om een mathematische analyse van dit mechanisme te 
geven. 
De bloem van Trifolium repens bestaat uit twee samenwerkende 
(synergische) stelsels, n.l. de vleugels en de kiel, die met elkander 
verbonden zijn en zich telkens gelijktijdig en op dezelfde wijze 
bewegen ; ieder van die organen kan echter afzonderlijk de 
beschouwde bewegingen volbrengen. Hierbij komen nog twee andere 
organen, n.l. de koker der meeldraden (die een passieve rol speelt) 
en de nagel der vlag (die een actieve rol schynt te spelen) in aan¬ 
merking. Als men in een volledige bloem, de vleugels met de kiel 
dertig of veertig achtereenvolgende malen naar beneden drukt 
schijnt het mechanisme niet vermoeid te worden : de voortplantings- 
