- 54 — 
Odontites var. litoralis , daar deze plant zich op de Halligen 
geheel anders schijnt te gedragen dan op de naburige eilan¬ 
den, b. v. op Amrum. Op dit eiland is zij duidelijk protero- 
gynisch : in het I e stadium steekt de geslachtsrijpe stempel, 
aan ’t uiteinde van den gebogen stijl, buiten de bovenlip uit; 
later wordt de stijl rechtgebogen en de helmknoppen gaan 
open terwijl de stempel verdroogt, zoodat de tusschenkomst 
van insecten volstrekt noodzakelijk is ; de plant wordt trou¬ 
wens door verscheidene hommelsoorten veel bezocht (1). Op 
de Hallig Langeness, waar Euphrasia overvloedig voorkomt, 
heb ik daarentegen, ondanks de gunstigste weersgesteldheid, 
geen insectenbezoek kunnen waarnemen, waarbij nochtans 
dient opgemerkt te worden, dat de hoofdbloeitijd der plant 
reeds voorbij was. Al de bloemen, die ik op deze Hallig heb 
onderzocht, waren tot spontane zelfbestuiving aangepast: de 
stempel kwam niet buiten de bovenlip te voorschijn, maar 
bleef erin verborgen, tusschen de helmknoppen der beide lange 
meeldraden, die allengs rijp werden en bij uitblijvend insec¬ 
tenbezoek den stempel moesten bestuiven. De halligvorm van 
Euphrasia Odontites L. var. litoralis Fr. gedraagt zich dus 
op dezelfde wijze als de schaduwvorm der niet litorale varië¬ 
teit, zooals hij zich b. v. op het eiland Föhr tusschen koren 
voordoet. 
Wij kunnen uit de vorige feiten de beide volgende regels 
afleiden : 
1) Het getal der windbloemige planten is op de Halligen be- 
trehkelijh zeer groot. 
2) De insectenbloemige planten der Halligen zijn (bij uit¬ 
blijvend insectenbezoek) alle bekwaam om zich zelf te be¬ 
vruchten. 
(1) Zie de beschrijving en het figuur in mijn werk : « Blumen und 
Insek^en auf den Nordfriesischen Insein », blz. 115. 
