- 56 - 
soorten daarvoor niet gevoelig zijn, nu behoeven wij ook geene 
nood-conclucies meer aan te nemen gelijk Darwin voorzichtig¬ 
heidshalve wel gedwongen was te doen na zijn bespreking van 
de zelfbevruchting bij een zoo hoog georganiseerde plant als 
Ophrys apifera. 
Een dergelijk geval verschijnt ons thans onder een gansch 
ander licht ; het laat ons koud of de Ophrys werkelijk eers 
vreemd stuifmeel op haren stempel ontvangt of niet; wij nemen 
thans aan, dat wanneer zulks geschiedt, dit toch in *t geheel 
niet ligt in de bedoeling der natuur. 
Met opzet kies ik hier ter opheldering van het gezegde de 
bloem van Aristolochia , omdat deze in elk hand- en leerboek 
over botanie wordt aangehaald als het éclatantste voorbeeld 
van een adaptatie ter verzekering van kruisbevruchting. In den 
Buitenzorgschen plantentuin worden verschillende soorten van 
dit geslacht aangetroffen, die ik gelegenheid had te onder¬ 
zoeken. 
Ik breng in herinnering hetgeen ten opzichte van de 
bloemconstructie van Aristolochia clematitis door Hildebrandt 
en Hermann Müller wordt opgemerkt. 
De bloemkroon van Aristolochia clematitis is vergroeidbladig 
en bestaat uit een vrij lange buis, die van boven in een schuin 
afgesneden trechter uitmondt en van onderen een ketelvormige 
verwijding vertoond. 
De buis zelve is van binnen bezet met stijve haren, die naar 
beneden gekeerd en zoodanig geplaatst zijn, dat zij den toegang 
tot den ketel voor een insect niet verhinderen maar het dier 
beletten langs denzelfden weg terug te keeren. 
Het vruchtbeginsel is onderstandig. Op den bodem van 
de ketelvormige verwijding vindt men de stempels. Deze 
laatste, 6 in getal, zijn met elkaar vergroeid en vormen een 
vrij groot stempelvlak waarvan de slippen de meeldraden 
overdekken. 
De stempel is volgens Hildebrandt reeds in staat om stuif¬ 
meel op te nemen en te doen kiemen wanneer de meeldraden 
nog gesloten zijn. De plant is derhalve proterogyne. Wanneer 
nu een insect met een klompje stuifmeel op den rug de bloem 
