14 
INSCRIPTIEN VAN MALANG. 
Wij hebben dus bhatdra, bhatala (of batala) en Ier huid nagenoeg in dezelfde beteekenis, 
en berhala geheel overeenkomende met bhardla. Als wij nu bedenken dat de cerebrale t 
(zoo als alle cerebralen) uiterst na verwant is met r (en /) — de cerebralen zijn dentalen die 
in de uitspraak tot de r naderen, men vergelijke ook de tegenwoordige uitspraak in Indië, 
vooral in Dekhan , en verder het Pali, ook dat der oude inscriptien van Girnar enz.— 
zoo ligt het voor de hand aantenemen , dat bhatdra oorspronkelijk, of liever door de Hin- 
dus van wie onze inscriptien afstammen uitgesproken werd bharüra. In het Tagaalsch echter 
en in het oudere Javaansch is de t nabij den klank der dentalen gebleven. Bhardra was nu een 
ongehoord, voor de Javanen bijna onuitspreekbaar geluid, en men veranderde de laatste r 
in Z, dat de Tagalen reeds bij het woord batara gedaan hebben. Twee achter elkander 
volgende syllaben, die met r aanvangen, vinden zich in de onderling verwante Polyne¬ 
sische talen (de beschaafde van den Archipel) nagenoeg niet (12).—In ieder geval beteekent 
bhardla nagenoeg hetzelfde als bhatdra. 
De op de plaat voorkomende personen zijn 1) drie Dhyani-Buddhas, twee daarvan ver¬ 
gezeld door de aan hen behoorende Dhyani- Buddha- Qaktïs (hunne vrouwelijke energien). 
Dat wij niet alle vijf Dhyani-Buddhas en hunne vijf (^aktis aantrefifen , zal wel niemand 
bevreemden. De vijf Dhyani-Buddhas heb ik boven opgenoemd, de vijf Qaktis zijn de vol¬ 
gende (Wilson, Asiat. Besearches. XVI. 458. Plaat; ook in Transactions of the Royal 
Asiat. Soc. II. PI. 2 en 3) Vadjradhdtwi Qakti van Vairotjana , lofjandv an Akshobhya, Md- 
mukhi van Retnasambhava , Bandara van Amitdbha , Tdrd van Amoghasiddha. 
t. 
Hiertoe komt in het systeem van Nepal zelfs eene vrouw van Adibuddha , genaamd Pradjnd 
(wijsheid), en eindelijk nog eene Vadjrasatwdtmikd , vrouw van V adjrasatwa , die nog eene 
van de vermenigvuldigingen van dit reeds zoo onbekookt systeem is. 
Zoo als boven opgegeven hebben wij hier a) Amitdbha (13) en zijne Qakti Pdndurdwdslni, 
Wij gaan dus hier van den vorm bhatdra uit; in het Tagalisch heet dit woord batala, Zin stede van 
r;-in het Maleisch is een vorm, die nog nader bijkomt berhala , godenbeeld , dit is duidelijk ons 
bhardla; de Maleijers namelijk hebben, daar ook zij geene aspiraten uitspreken kunnen, de aspi¬ 
ratie getracht te redden door haar te verplaatsen en zoo is de h van bh achter de r gekomen. 
Hadden zij haar willen onmiddellijk laten volgen, zoude het woord bahardla geworden zijn, en zij 
hebben geene nieuwe lettergreep willen introduceren, zooals zij echter in tjahdja (schaduw; beeld) 
uit Ser. tj'hdjd moesten doen; wijl de combinatie hj (tjdhjd) tegen hun euphonisch gevoel streed. II j 
wordt ook in het Javaansch gemeden; van daar dat hjang (Kawi, Balineesch) gewoonlijk jang , ook 
jivang (,^j) geschreven wordt. Verdere voorbeelden van verplaatsing der aspiratie in het Maleisch 
is het hier niet noodig optegeven. 
(12) De Maleijers hebben rdtrang (op Batavia in gebruik), maar daarnaast larang en djdrang-, ook 
rari en lari. Prof. Brockhaus heeft met mijne verklaring van bhardla niet ingestemd , echter had hij 
ook mijne redenen niet geheel gekend, en ik hoop, dat Prof. Lassen die verklaring zal goed vinden. 
(13) De t heeft een eigenaardigen vorm; ik vermoed, dat die letter niet goed gekopieerd is. 'VgL 
echter Ratnasambhava. 
