JAVA EN SÜMATRA. 
O 
vergeleken zal hebben, want zij zijn zeer waarschijnlijk in de Tjandra Sangkala vervat. 
(Een van die steenen moet men thans op de goederen van de familie Minto in Schotland 
zoeken. Raffles. 1. 1. 227.) De namen van personen in die inscriptien voorkomende en de 
Javaansche titels zijn vrij juist. Ik maak opmerkzaam op Sang jang Taja , (Sudrija is ver¬ 
keerd gelezen: mogelijk Sürya de zon,) deze speelt eene rol in de buddhistische mythologie 
van Java. Zie Bandong Mss. Zonder hier eene verdere beoordeeling van deze inscriptien te ge¬ 
ven, (hetgeen ik bij gelegenheid zal doen), en verder over de bespiegelingen van Wïlh. v. 
Humboldt te redeneren, waartoe hier niet de plaats is, moet ik nog iets over de autoriteit 
van den Sultan van Sumënap, als ontcijferaar van inscriptien, bijvoegen. 
De Sultan van Sumënap bezat een weinig kennis van het Ivawi, die door een 1 Baline- 
schen vlugteling in zijne familie was overgebragt (zie Raffles 2de uitg. Vol. I. 414. 459.); hij 
heeft meer dan eens verklaard, dat hij menig woord niet verstond, en hij is dikwijls alleen door 
den aandrang van zijne hooge beschermers bewogen geworden eene verklaring te geven van 
zaken, die hij niet verstond. (Zie Tdsclir. voor Taal- Land- en Volkenkunde van het Bat. Gen. 
v. Iv. en W. D. III. 152. 153. A. 1855). Hij bezat verder kennis van verscheidene oudere vormen 
van Javaansch (of Kawi-) schrift (zie de platen bij Raffles. No. 21. 22. 23), en daarin stond hij 
boven de Balinezen, die geen oud schrift bezitten noch kennen. Echter wordt op Java nog 
menige persoon gevonden, die eene oppervlakkige kennis van oudere karakters heeft. 
Hetgeen toch de verklaringen van den Sultan van Sumënap bijna onbruikbaar maakt is 
zijn gebrek aan kritiek, aan combinatie en aan naauwkeurigheid. Ik bezit afteekeningen 
van inscriptien, die door hare leesbaarheid, en door vergelijkingen met andere van dien 
aard, zeer duidelijk zijn, waaronder de Sultan onder iedere letter de overeenkomende 
nieuw-Javaansche letter heeft gevoegd , en daaronder weder de vertaling in nieuw Javaansch. 
De kritiek van deze bewerking zou hier te ver voeren, en zij kan ook maar nuttig zijn als 
er lithographien van die inscriptien gemaakt worden; ik bepaal mij dus tot de verklaring, 
dat de Sultan soms juist gelezen en ook juist vertaald, soms juist gelezen en verkeerd 
vertaald, en dikwijls ook onjuist gelezen en onjuist vertaald heeft. 
Op den bron van JDjéloh Tundo (ook Bjuluk geschreven) heeft hij het duidelijke jaargetal 
855 als 772 verklaard (3), waaruit blijkt, dat hij van achteren las en de duidelijke 5 (ge¬ 
staafd zelfs door de Mss. van Bandong) voor 7 hield, daar toch de 7 in alle vormen van 
cijfers van Java beantwoordt aan de l van dienzelfden tijd, eene letter die ligt te herkennen 
is. Eerder kunnen wij over het hoofd zien, dat hij de 8 niet herkend heeft, daar deze, 
(3) Zie v. Hoëvell Reis over Java D. II. p. 110—112. De twijfel te dezer plaatse zeer ten regte 
door den heer van Hoëvell geuit, wordt door de juiste lezing van het jaargetal weggenomen, hoewel ik 
niet weet hoe Raffles aan het jaargetal 846 voor Dewa Kusuma komt. Het schijnt alleenlijk door den 
Regent van Demak. Als het getal juist is, kan des vorsten kleinzoon Pandji zeer goed in 855 eene 
badplaats gesticht hebben. Echter Pandji is overal en nergens. De juiste naam van den bedoelden 
bron is Djala Tunda , (in de tegenwoordige uitspraak Djolo Tundo)-. dit beteekent ivatermond , Scr. 
djala , water, tunda , mond, aangezigt. Een zeer gepaste naam. Bij Salatiga vindt men ook een 
Djala-tunda , zeer gelijkende op de onze, 
