4 
O VEE INSCRIPTIEN VAN 
verklarer. Maar het ergste is het jaargetal 427 instecle van 1371: het laatste cijfer heeft 
de goede Javaan over het hoofd gezien, en de twee eersten verkeerd begrepen!! In deze 
inscriptie verschijnt ook reeds de JPëpët (korte ë) die zich niet vroeger dan in de Mss. van 
Bandong en van den Merbabu vertoont; in alle oude inscriptien is dit teeken onbekend. 
Eindelijk hebben wij vóór het jaargetal de duidelijke voorstelling van den Lingga (zie het 
vervolg van dit stuk), een verder bewijs van den laatsten tijd der Javaansche oudheid. Jam¬ 
mer, dat zich W. v. Humboldt, Ivawi - Sprache I. 302 vlgg. met deze en de inscriptien 
van Raffles zoo vermoeid heeft; echter heeft hij den weg aangetoond, hoe men inscriptien 
gebruiken kan (als ze gelezen zijn). 
Wij vinden dus in de eerste plaats 'den reeds genoemden Panëmbahan (later Sultan) van 
Sumënap als ontcijferaar. Eene steeninscriptie in Italiaansch overschrift is in het Eng. ver¬ 
taald door Crawfurd en medegedeeld door Raffles in het VIII. deel der Verhandelingen 
van het Bataviaasch Genootschap, p. 315—25. Er bestaat geene mogelijkheid om den in- 
houd van deze inscriptie ook maar te gissen. Eene lithographie derzelve is niet gegeven. 
Het overschrift geeft ons woorden, waarvan wel enkele Sanscrit, anderen ook Javaansch 
zijn, maar het grootste gedeelte is niets dan abra-kadalra. 
Het jaargetal 894 is geheel onzeker, want dit zoude door waraswirat (kennelijk twee 
woorden) tata uitgedrukt zijn; deze woorden beteekenen echter niets, en ik kan hier ook 
geene conjecturen maken, hoe zij gelezen moeten worden. Gemakkelijker is de reconstruc¬ 
tie der voorafgaande woorden, die ik alleen hier opgeef , dewijl, (als de steen nog mogt zijn te 
vinden) uit die Avoorden ook de plaats van het jaargetal optemaken is, en Avel volgens de 
gewone wijze der JaA r aansche inscriptien. Die twee Avoorden luiden: bpa njo/caivara, ik 
lees die i Cakawarsha. Bpa vertoont duidelijk de onkunde A’an den ontcijferaar ; het is de 
figuur V ( b met een gekromde streep daaronder) die in alle soorten van Ivawi schrift tot in 
het modern JaA r aansch i beduidt; njokawara is zeker gakawarsha\ wij hebben dus: in het 
jaar van Caka. Namen A-an personen in de inscriptie, als MaJcuja , ook wel Kuja (op hol- 
landsche wijze gschreven Kudja ) als wij ma als Polynesisch praeformatief beschouAven, ver^ 
der JDadraivisa, Jalal&a zijn even Aveinig geschikt om ons vertrouAven in het overschrift en de 
vertaling inteboezemen. Een weinig beter is het overschrift van tAA'ee koperen platen, me¬ 
degedeeld door Raffles in hetzelfde deel p. 829—-838. Gramaivyaija of Gramawijaya\s> zeker 
Kramavndjaja , een bekende jaA 7 aansche naam. 
Crawfurd heeft reeds begrepen , dat de vertalingen van deze en andere inscriptien, die 
in den Engelschen tijd gemaakt zijn, geen vertrouAA'en verdienen (Indian Archipelago II. 
213. Cf. Humboldt Ueber die Kawisprache etc. I. 216). Zijne reden is, dat niet tAA’ee A-an 
de zoogenoemde JaA-aansche Kawi-kenners eene gelijke vertaling leverden. Humboldt berispt 
Crawfurd ten onregte , omdat deze geene partij van die inscriptien getrokken heeft. Wie 
dan ook de overschriften A-an de boven bedoelde inscriptien , en de vertalingen van drie steen- 
inscriptien bij Raffles II Appendix 227 — 237, naauAA’keurig nagaat, zal ook inzien , dat geene 
enkele stellige gevolgtrekking er uit te maken is. 
De jaargetallen A’an de laatstaangehaalde inscriptien blijven onzeker tot dat men de steenen 
