76 
AANMERKINGEN BETREFFENDE DE 
Ik heb pag. 70 en 72 daarop opmerkzaam gemaakt dat het woord bhutam, (hetgeen in het jaar- 
getal der inscr. III het cijfer vijf daarstelt), de maat der gloka verbreekt. Ik verklaar mij ech¬ 
ter bepaald tegen verplaatsing van dat woord , voornamelijk wijl het volgende sthidam wel zeker 
niet van zijne plaats verdrongen kan worden, en toch ook de maat verbreekt, en zie ook 
geene andere mogelijke lezing van de twee voorhanden akshara’s. Wij weten dus dat 578 
na Caka (r^ 656 na Chr.) een magtig en geciviliseerd rijk op Sumatra bestond. 
A 
Inscr. II heeft geen jaargetal. Wij vinden daar den vorst ook Adityadharma genoemd 
en in dezelfde betrekking tot zijnen opvolger staande, als in inscr. III. Wij hebben reeds 
in den commentarius gezegd dat een en dezelfde persoon bedoeld is. Voor denzelfden tijd 
der twee inscriptien pleit de volkomene overeenkomst der karakters, die zich uitstrekt tot 
de eigenaardige schrijving van enkele letters, die in beide inscriptien op dubbele wijze ge¬ 
schreven , of meer naar de latere Javaansche soorten van schrift , of naar de vormen van 
den Indischen continent heênwijzen. 
Door de gelijktijdigheid der twee inscriptien verkrijgen wij een overzigt van het verloopen 
der veranderingen van godsdienst. 
In inscr. II is vooral aanbevolen de vereering van Sugata en Qambhu , Buddlia en Qiva 
vereenigd. Echter wordt van hun feest, (of van de vertooning hunner beelden op den fee- 
stelijken dag, darcana ), gesproken als van een nieuw ingesteld feest ( navadarcana ). Wij 
moeten besluiten, dat vroeger een andere cultus bestond. Welke, is ook wel niet onzeker. 
In den eersten regel van inscr. II worden Rishabhavadja (Qiva) en Indra genoemd. Ze¬ 
ker waren zij de oorspronkelijke góden. Hiervoor pleit dan ook de getuigenis van Fa Hian, 
den vorst in; in de laatste vier lettergrepen is misschien Yavadvipa te herkennen? Y avadvipi, de 
heer van Yava , niet de tijger van Yava, (dvïjrin.) Een’ «jloka moet het geheel daarstellen. De tweede 
regel heeft: pantja shad dvi qaqxvargjbder dliarrnasya niralayah. In (eigenlijk door , in welke betrek- 
kintr 1 waarschijnlijk is de instrumentalis abdair van de voorgaande onduidelijke woorden afhan¬ 
kelijk) de j aren van de maan-klasse (?) 562; het verblijf (de houder) des mergs ( succus ) van Dharma. 
Als-dit laatste juist is, dan is het nog epitheton tot den in reg. 1 genoemden vorst. Ni is geheel 
onzeker. Ook kan ik op eenige andere lezingen niet veel staat maken; echter zal het origineel wel 
leesbaar zijn. Specialiteiten hier optenoemen is zonder lithographie overbodig. Alleen vraag ik, of 
qagivargabdair door ia de jaren van de maan-klasse kan vertaald worden; dewijl daardoor het jaargetal 
bepaald wordt. Met maan-jaren rekent men; maar waartoe die aanduiding? (Of heeft men te 
gelijkertijd toen ook met zonnejaren gerekend, en zijn die niet tot elkander herleid geworden?) 
De letters tot abder toe zijn vrij duidelijk, alleen de g van varga is onder den regel en onder var ge¬ 
plaatst. Als wij de benedenstaande ga beschouwen voor va hare plaats te hebben , verkrijgen wij garvab- 
der , jaren van trotschheid ? ? Wij hebben zoo uitvoerig hierover gesproken , om op het beeld opmerkzaam 
te maken, dat zich zeker thans in eene collectie (van Raffie3 ?) in Europa bevindt, en dat als het 
jaargetal 562 te lezen is, inderdaad een historisch bewijs voor de civilisatie van Java in dien vroegen 
tijd moet opleveren. 
