82 
AANMERKINGEN BETREFFENDE DE 
Er blijft nog over liet berigt van Marco Polo eenigzins nategaan. 
Daar mij geene uitgaaf van Marco Polo toegankelijk is, moet ik mij tot afgeleide bron- 
nen beperken. Marco Polo, omstreeks liet jaar 1290 uit China terugkeerencle (Sak Mül- 
ler, pag. 21), deed de oostkust van Sumatra aan, en spreekt van acht koningrijken aldaar ; 
hij noemt het eiland Giava minore , en kent den naam Sumatra in ’t geheel niet. 
Waardoor W. v. Humboldt nu zoo verzekerd is , dat Yava major, groot Yava, Borneo is, 
blijkt mij niet. In den tijd van Marco Polo kende waarschijnlijk nog niemand de grootte van Bor¬ 
neo ; zelfs de ware uitgestrektheid en mitsdien de vlakte-inhoud van Sumatra was wel ze¬ 
ker bij de gebrekkige middelen van berekening en de ellendige wijze van scheepvaart nog 
in het minst niet vastgesteld. Dat eiland echter, dat door zijne civilisatie, door het groote 
daar bestaande koninkrijk (vgl. samasta-Yava-dvtpecvara in de inscr. bij Baffles, pl. 85), 
door zijne overzeesche veroveringen, door de toegankelijkheid zijner langgestrekte noord¬ 
kust het meest de aandacht aller vreemdelingen tot zich trekken moest, ons tegenwoordig 
Yava, kon zeer natuurlijk in den tijd van Marco Polo groot Yava genoemd worden. Aan 
Sumatra kwam volgens onze inscr. 'ook de naam Yava toe; maar de kleine vorsten op de 
oostkust waren destijds allen of grootendeels van Yava afkomstig en stonden ook wel meer 
of min onder de heerschappij van het groote rijk op Yava, (volgens de inscriptie van 1216 , 
Narasinghanagara). Tot in veel nieuwere tijden waren Palembang, Djambi, Siak nog van 
Yava afhankelijk. Yan daar dat natuurlijkerwijze het door hen beheerde land klein Yava 
genoemd was. Hierop duidt ook het berigt van Ibn Batüta. Deze kwam het eerst naar Yava, 
waar de stad Sumatra was (zeer waarschijnlijk Samudra, oceaan, vgl. de Zamorin, die ei- 
werden, of dat deze naam een generische geworden was, tenzij, en dit is wel waarschijnlijk, de 
inboorlingen noemden ze zoo, tenzij de zeevaarders wisten geene bijzondere namen voor deze kleinere 
eilanden. 
De berigtgevers van Ptolemaeus verraden in hunne beschrijving van alle landen ten Oosten van 
Kaap Komorin of van Ceylon groote onkunde; de bepalingen volgens graden bij Ptolemaeus, die 
reeds voor het eigenlijke Iudië eene aanzienlijke reductie noodig maken, zijn voor de eilanden van 
den Archipel nog minder te vertrouwen; wij kunnen dus wel van zijne lengtebestemmingen afzien en 
aannemen, dat Iabadiu met de hoofdplaats Argyre (de zilveren stad) Sumatra was, dat aan zeevaar¬ 
ders, die regtstreeks van Ceylan kwamen, het eerst moest bekend worden, dat Yava onder de 
Sabadibae begrepen is, en dat de kleinere genoemde eilanden het getal van drie Sabadibae aanvullen. 
Het menscheneten was in dien tijd zeker veel algemeener in den Archipel, dan thans, en de kleine 
eilanden waren misschien door kannibalen bezet, zoo als wij die thans nog midden tusschen de vrij 
geciviliseerde bewoners van Sumatra vinden. Mogelijk waren zelfs de Sundanezen op Yava toen nog 
kannibalen; zeker is het, dat zij altijd zeer achter gestaan hebben bij de bewoners van het oostelijke 
Yava. Aan Ptolemaeus waren dan de namen Yabadiu en Sabadiba en ook het bestaan van ver¬ 
schillende eilanden in deze streken bekend geworden; hij moest die namen als verschil nd beschou¬ 
wen , en hij plaatste ten gevolge van verwarde berigten het groote eiland achter de drie kleinere. Deze 
noot maakt natuurlijk op niets meer aanspraak, dan een nieuw denkbeeld te opperen over de 
ligging dezer Ptolemeesehe eilanden, dat steunt op de oorspronkelijke gelijkheid van naam onzer 
twee voornaamste eilanden. 
