
‘BOEKBESPREKING. 467 
regeneratie), gedurende geruimen tijd het systeem in evenwicht te 
houden. Bij Stenostomum had in dien tijd 20 maal regeneratie van 
het achtereinde plaats gehad, terwijl in de controle-cultuur onder- 
tusschen 30 nieuwe wormen waren ontstaan; bij Stentor 25 keer 
regeneratie met 34 generaties in de controle-cultuur. De voort- 
planting was hier dus uitgeschakeld en de verjongende werking 
op een andere wijze tot stand gebracht. Over deze laatste proeven 
zal HARTMANN later uitvoeriger berichten. 
M. A. vAN HERWERDEN. 
JENSEN P., 1921. Reiz, Bedingung und Ursache in der Biologie 
(Schaxels Abh. z. theoret. Biologie. Heft 11. Berlin, Gebr. 
Borntraeger, 1921) 
Scherpe begripsomschrijving is zeker wel een van de nood- 
zakelijke voorwaarden voor een exakt beoefenen eener wetenschap 
en het moet ongetwijfeld den schrijver dezer brochure toegegeven 
worden, dat er omtrent de drie door hem behandelde begrippen 
wel heel veel verwarring en gebrek aan overeenstemming heerscht. 
Hij begint met een overzicht van de in de physiologische hand- 
boeken enz. gegeven omschrijvingen van het prikkelbegrip; gaat 
dan na, welke beteekenis in de mechanica, in de physische chemie 
en in de biologie aan ,,Bedingung” gehecht wordt en wat de meest 
gewenschte omschrijving in de biologie is, bespreekt dan ver- 
schillende groepen van voorwaarden: Lebensbedingungen, Existenz- 
bedingungen, Erhaltungsbedingungen, Ruhebedingungen, Erregungs- 
bedingungen, enz., behandelt de vraag naar de gelijkwaardigheid 
der Bedingungen. Dan volgt een uiteenzetting van het begrip „oor- 
zaak” en „causaliteit en een beslissing inzake de keus van een 
juiste definitie van „prikkel” (Reize sind alle zu den Ruhebedin- 
gungen eines lebendigen Systems hinzukommenden Komplemen- 
tärbedingungen für das Auftreten von „Reizerscheinungen” also 
von „merklichen plasmatischen Stoffwechselanderungen’’.) En ten- 
slotte wordt een onderscheid gemaakt tusschen „typische” en 
„atypische Reizerscheinungen”, ook tusschen typische en atypische 
prikkels, direkte en indirekte, primaire, secundaire en tertiaire 
