100 BOEKBESPREKING. 
den cellulaanslijmwand van B. prodigiosus viscosus is, behalve de 
cellulanase, nog een tweede factor werkzaam. 
B. meent ten slotte dat deze feiten er toe kunnen leiden om het 
enzym-begrip beter te begrenzen dan dit tot hiertoe gebeurde. Hij 
komt tot de conclusie dat b.v. bij de galvorming de erfeenheden 
van het protoplasma der plant enzymen zijn, die passen op enzym- 
substraten, welke het insekt in de plant brengt. Misschien voert 
het insekt bovendien nog afzonderlijk enzymvoedsel, zón. enzymo- 
siten, aan die, als ze verschillend zijn, ook verschillende erfeen- 
heden tot ontwikkeling kunnen brengen. 
B. houdt ook de antilichamen uit de serologie voor enzymen. 
Wie den gedachtengang in B.’s beschouwingen eenigszins vatten 
wil, leze — en herleze — ze in originali, en kan ook in andere 
publicaties (o.a. de geciteerde in de Folia mikrobiologica) wel een 
en ander ter aanvulling vinden. Zijn betoogtrant is kort en vaak 
apodictisch, en daardoor de bedoeling niet altijd terstond duidelijk. 
Men zou hier een parallel kunnen trekken met VON PROWAZEK, van 
wien in een levensbericht wordt gezegd: „er begnügte sich vor allem 
bei der infolge seines ausgedehnten Wissens so vielseitigen Bezug- 
nahme auf andere Ergebnisse oft mit kurzen aphoristischen Andeu- 
tungen. Das gilt besonders auch für die Darstellung neuer theore- 
tischer Anschauungen, die meist nur ganz kurz, fast andeutungs- 
weise mitgeteilt und begründet werden.” 
S. L. SCHOUTEN. 
Bork L., 1918. Hersenen en Cultuur (Amsterdam, SCHELTEMA 
en HoLkEMA’s Boekhandel, 1918. 63 bldz.). 
De titel van dit werkje doet weinig vermoeden dat het hier be- 
sproken zou moeten worden. Men vindt er evenwel beschouwingen 
in, die zeker tot het terrein van dit tijdschrift behooren. Bork 
brengt hier namelijk hoogst belangrijke mededeelingen betreffende de 
zoog. biogenetische grondwet en de gedetermineerde variaties. Voor- 
eerst de biog. grondwet. Hiervoor wijst BOLK op het verschil tusschen 
regel en wet. Van eene wet moet geëischt worden, dat zij onder 
alle omstandigheden toepasselijk zij, of zij is geen wet meer. Nu 
blijkt het, dat terwijl toch binnen den stam der primaten de mensch- 
