BOEKBESPREKING. 103 
den mensch geleid hebben en tot het behoud der haren alleen op 
de schedelhuid, reeds werkzaam zijn bij de ontwikkeling van het 
foetus van de menschapen. Het kunnen dus geen oorzaken zijn van 
uitwendigen aard noch zulke, die eerst bij de menschwording hun 
invloed deden gelden. Het moet dus een inwendige ontwikkelings- 
factor geweest zijn, die bij de meuschapen in beginsel reeds werk- 
zaam, bij den mensch zijn volle kracht ontplooit.” Deze inwendige 
ontwikkelingsfactor is dus dan de aanleiding dat de mensch foetale 
„vormen vasthoudt terwijl deze foetale vormen bij den aap gedurende 
diens individueele ontwikkeling zich wijzigen. Daarmede zijn wij dus 
gekomen tot de zoogenaamd gedetermineerde variaties. De uiterste 
consequentie van de erkenning van deze ontwikkeling zal dan 
moeten zijn dat de dierenreeks even noodzakelijk ontstaan moest 
(gedetermineerd was) als een volwassen dier bij ongestoorde ont- 
wikkeling ontstaan moet uit eicel of foetus. Dan lag ook in het 
oerorganisme reeds de noodzakelijkheid der menschwording besloten. 
Bork verkiest deze gedachte boven het denkbeeld dat de dieren- 
reeks een gevolg zou zijn van selectie en aanpassing en dat de 
menschwording een louter spel van het toeval geweest zou zijn. Wel 
verwerpt BOLK de vormende kracht van selectie en aanpassing niet, 
maar hierdoor kon de dierenreeks niet ontstaan. Om deze te ver- 
klaren kunnen wij dien inwendigen determineerenden factor niet 
missen als een grondeigenschap van het leven zelve. 
KOHLBRUGGE. 

BROEK, A. J. P. v. p., 1916. Untersuchungen an Schädeln aus 
Niederländisch Süd-West-Neu Guinea (Nova Guinea. Vol. VII. 
Livr. 2). 
Reeds in een vorige verhandeling werd door den schrijver bij het 
onderzoek van ruim honderd schedels uit Nederlandsch N. Guinea 
de aandacht gevestigd op het voorkomen van zeer kleine schedels 
van nanocephaaltype. Het onderzoek der verschillende schedel- 
indices deed het vermoeden rijzen, dat men hier niet met één 
zuiver ras-type te doen had. Er is b.v. een zeer groote variatie in 
den lengte-breedte-index. Een dolichocephaal element is te onder- 
scheiden van een brachycephaal-type, dat het pygmaeäntype nadert, 
