150 BOEKBESPREKING. 
Hoog gespannen wordt nu onze verwachting hoe hij zijne grond- 
stellingen verdedigen zal. 
_ Zijne bewijzen put hij voornamelijk uit de bacteriologie en wel 
door te wijzen op de welbekende variabiliteit van vele bacterien. 
Al naar men den voedingsbodem kiest, zullen de micro-organismen 
een anderen vorm toonen, zullen zij eigenschappen verliezen (bijv. 
kleurend vermogen en fermentproductie) of geheel nieuwe ver- 
krijgen, virulente bacterien zullen door zulke milieuinvloeden onscha- 
delijk worden, onschadelijke wel eens hoogst virulent gemaakt 
kunnen worden. Het laatste zou vooral daar geschieden waar sapro- 
phytische bacterien zich aan eene levenswijs binnen het lichaam 
gewennen. Voor tal van gevallen toont hij aan, dat de verkregen 
wijzigingen zich jaren lang blijven voorterven in vele generaties 
ook waar de oorzaak (het veranderde milieu) weer werd wegge- 
nomen en de bacterien dus weer eene voeding krijgen, welke voor 
haar de beste bleek te zijn. 
In de: meeste gevallen is de wijziging evenwel geen blijvende, 
en in andere kan men wel alleen spreken van eene degeneratie en 
niet van het ontstaan van nieuwe rassen. Daaraan verbindt hij 
nu allerlei theoretische beschouwingen: vele epidemische ziekten 
hebben niet ten allen tijde bestaan, eenmaal ontstaan bleven ze of 
verdwenen weer, dit leert ons dat er telkens nieuwe species van 
microorganismen opkomen.-Hij meent dat deze vooral daar ontstaan 
waar saprophytische bacterien van de huid zich aan een leven 
binnen het lichaam gewennen. 3 
De groote variabiliteit zou ook hieruit blijken dat de bacillen van 
eenige ziekten, wat pathogene werking betreft, in elkander schijnen 
over te kunnen gaan, of dat de eene bacterie immuniteit kan verlee- 
nen tegen de schadelijke invloeden van een aan haar verwante bacterie 
(p. 123). Hierna laten zich groepen van verwante bacterien vormen, 
waarvan ik er hier op gezag van ADAMI slechts eene noemen wil ,,var- 
kenserysipelas, muizenseptichaemie, cholera, odessakippenziekte.” 
Ook isoleert men bij dezelfde ziekte wel eens bacterien, die wel 
gelijke symptomen maken maar morphologisch allerlei verschillen 
toonen. Door deze variabiliteit der bacterien meent hij ook het 
verschillende karakter te kunnen verklaren, dat een en dezelfde epide- 
mische ziekte in verschillende perioden of plaatsen vertoonen kan. 
Bij dit alles blijft natuurlijk de vraag open of wij bier met ver- 
