

BOEKBESPREKING. 197 
van een leemachtigen bodem) kan de vereischte gelijkheid der vege- 
tatievoorwaarden verstoord worden.” 
De verschillende waarnemingen betreffende den invloed van de 
standplaats der „ouderplanten’’ op de bladrolziekte bij aardappel- 
planten (SCHANDER, STÖRMER, MüLLER en Morz) zijn m.i. vrijwel 
waardeloos, daar hierbij niet van directen bodeminvloed sprake is, 
maar — zooals uit de hier te lande verrichte onderzoekingen ge- 
bleken is (OORTWIJN BOTJES, QUANJER) — van de besmetting der 
,ouders” door zieke buurplanten. Overigens zou deze paragraaf 
(invloed der cultuurmaatregelen op de vatbaarheid) zeer aan belang- 
rijkheid gewonnen hebben, indien ook aan den tuinbouw meer aan- 
dacht geschonken was. Nog grooter beteekenis dan aan de vorige 
factoren is volgens schr. te hechten aan het klimaat. Uit talrijke 
waarnemingen blijkt, dat „schijnbaar immune” rassen in andere 
streken hun resistentie verliezen. Uit deze en andere feiten trekt 
de schr. de conclusie, dat een door teeltkeus verkregen immune 
variëteit gewoonlijk slechts voor een beperkt gebied waarde bezit. 
Hieruit volgt de groote practische beteekenis van locale werkzaam- 
heid op dit gebied. „Niet van groote centrale inrichtingen voor uit- 
gestrekte gebieden moet men heil verwachten, doch veeleer van 
kleinere, goed ingerichte en goed geleide kweekerijen, voor een 
niet te groot gebied van eenzelfde klimaat’. Deze gevolgtrekking 
komt mij zeer juist voor; voor ons volgt hieruit, dat het zeer noodig 
is, ook hier te lande dit werk krachtig aan te vatten Een — zuiver 
theoretische — opmerking zou ik hierbij willen maken: het komt 
mij voor, dat de schr. wel wat te veel aan den directen invloed 
van het klimaat toeschrijft; het bestaan van locale physiologische 
rassen speelt hierbij ongetwijfeld ook een groote rol. Hoofdstuk 
V,-dat over nawerkingen en standplaatsmodificaties handelt, bevat 
belangrijke gegevens, ontleend aan HABERLANDT, SCHÜBELER, MANs- 
HOLT, FRUWIRT e.a. De resultaten van SCHÜBELER worden thans 
in den regel toegeschreven aan het feit, dat hij met phaenotypen 
werkte; schr. twijfelt er niet aan of men zou, indien men de proeven 
met biotypen herhaalde, tot dezelfde resultaten komen. FRUWIRTH 
kon, werkend met zuivere lijnen van tarwe, na drie jaar voortge- 
zette verschillende behandeling, verandering in den tijd van bloei 
en rijpheid waarnemen. „Sterker dan bij de voortplanting door middel 
van zaden treden uit den aard der zaak zulke nawerkingen op bij 
