244): * BOEKBESPREKING. 
hun middelpunt aangewezen (anthropocentrisch). Dientengevolge was 
de maatstaf, waarnaar de doelmatigheid in de natuur bepaald werd, 
eveneens die van den mensch; nut voor den mensch was teeken 
van doelmatigheid, schade voor den mensch bewees ondoelmatig- 
heid. Dat vraagstuk van de doelmatigheid in de natuur is dus een 
heel oud, en toch is het nog altijd van belang, altijd nog actueel. 
En het licht, dat erop valt, is afhankelijk van moderne onderzoe- 
kingen, het wijzigt zich voortdurend, en het is natuurlijk verschillend 
al naar het subjectieve standpunt van den beoordeelaar. Tracht men 
nu het doelmatigheidsprobleem zoo objectief mogelijk te zien, zooals 
HERIBERT NILSSON in dit boekje doet, dan kan het al heel gauw 
blijken, dat er van alle zoogenaamde doelmatigheidsinrichtingen 
weinig overblijft; in zijn eerste hoofdstuk bespreekt schrijver er dan 
ook een aantal, die vaak als treffende gevallen van doelmatigheid 
vermeld worden: orchideeënbloemen als voorbeelden van nuttige 
inrichting voor insectenbestuiving, mierenplanten (Cecropia), kleur 
en geur van bloemen, huidmondjes, enz. Maar behalve dat daar- 
tegenover tal van ondoelmatige inrichtingen opgemerkt kunnen 
worden, is er tegen de doelmatigheid van die voorbeelden heel wat 
in te brengen. Het tweede hoofdstuk bespreekt kritisch de houding 
van evolutietheorieën als van LAMARCK en van DARWIN: „deze kritiek 
leidde ons tot het resultaat, dat de doelmatigheid tot stand komt 
niet door een actieve verandering van het milieu, maar zuiver pas- 
sief daardoor, dat van optredende afwijkende vormen alleen diegene 
kunnen bestaan, die reeds van den beginne af voor de uitwendige 
omstandigheden geschikt waren.” Hoe die afwijkende vormen geboren 
worden, toont NILSSON ons in zijn derde hoofdstuk; DARWIN gaf 
daarop geen bepaald antwoord. Maar deze beantwoording is gekomen 
door het moderne erfelijkheidsonderzoek: „Door het mendelisme 
zijn we tot de opvatting gekomen, dat eigenschappen vergelijkbaar 
zijn met scheikundige stoffen, al zijn het ook zeer samengestelde, 
en vormen en soorten met reactieprodukten van die biologische 
eenheden. Reactiecomplexen kunnen als chemische verbindingen 
synthese en analyse vertoonen (kruising en nieuwcombinatie). Daar- 
mee heeft de zuivere causaliteit (wet van oorzaak en gevolg) in de 
biologie haar intrede gedaan in plaats van de vroeger heerschende 
teleologie (doelmatigheidsopvatting).” 
Zoo is dit boekje een zeer lezenwaarde verdediging geworden 
