222 WAARDENBURG, AANGEBOREN OOGGEBREKEN ALS OORZAAK 
het familiaire voorkomen der aandoening door de oogartsen was 
opgeteekend. Ook dan nog bewijst de familiaire aandoening niet 
met zekerheid, dat zij in dien zin van hereditairen aard is, dat 
wij een gebrekkigen kiemaanleg mogen aannemen; in een gezin, 
waar lues heerscht zouden bijv. ook verschillende kinderen met 
opticusatrophie kunnen voorkomen, waarbij de primaire zetel der 
aandoening zoowel in retina en chorioidea als in het geleidend 
apparaat en cerebraal gelegen kan zijn. Zoo herinner ik mij een door 
Ducamp (Ann. d’oc. 1912 Bd. CXLVIII p. 48) beschreven gezin, 
waar 2 zusters met positieve Wassermannreactie resp. op 16 en 
28-jarigen leeftijd door centrale skotomen blind werden en alleen 
de eerste door een kwikkuur beter werd. 
De oorzaak der ziekte van LEBER is nog onbekend. De gezichts- 
scherpte moet natuurlijk gering worden door de vorming der centrale 
skotomen en het feit, dat ons nu en dan excentrische fixatie werd 
vermeld, pleit voor de aanwezigheid van deze aandoening. Lang- 
zamerhand heeft men echter verschillende typen van erfelijke 
opticusatrophie leeren onderscheiden. Zoo een congenitale vorm, 
die zich vroeg openbaart, met nystagmus gepaard gaat en weinig 
atrophie te zien geeft, zoodat meer aan een hypoplasie moet gedacht 
worden; bij dezen vorm neemt men meermalen waar dat de ouders 
bloedverwant zijn in tegenstelling met de ziekte van LEBER, die 
zich tijdens de puberteitsjaren ontwikkelt maar ook wel tusschen 
het 10e en 30e levensjaar en bij het begin der menopauze!). Bij- 
deze later optredende aandoening bestaan twee typen van erfelijk- 
heid nl. de gynephore vorm 2), waarbij de aandoening door vrouwen 
wordt overgebracht, die haar zelf niet vertoonen (eigenlijke ziekte 
van LEBER) en een type dat meer regelrecht, maar eenigszins 
onregelmatig van geslacht op geslacht overerft. Doorgaans kan 
men echter niet aantoonen, dat de vrouw in een of over twee 
generaties de aandoening heeft overgebracht, daar gegevens uit het 
voorgeslacht ontbreken. Men kan dan niet verder komen, dan het 
constateeren van een familiaire aandoening, alsof het kenmerk een 
recessief karakter draagt evenals bij den jeugdvorm. HORMUTH bijv. 
vond onder 71 families 32 maal collaterale erfelijkheid (broers en 

1) Zelfs zijn gevallen van 6 en 67 jaar bekend (Willbrand — Sänger Bd. 
V. Neurologie des Auges). 
2) Evenals bij daltonisme, haemophilie, megalocornea. e.a. 
