224 WAARDENBURG, AANGEBOREN OOGGEBREKEN ALS OORZAAK 
scheiden. komt de hereditaire opticusatrophie overeen met den 
hereditairen nystagmus. 
In een door Lutz!) gepubliceerden stamboom werden allen ziek 
tusschen de 20 en 30 jaar. 
In den stamboom van HENSEN?), waarbij een oudoom en 5 
achterneven zijn aangetast door de ziekte, brak deze 3 maal tusschen 
de 20 en 30 jaar uit, 2 maal op 10-jarigen leeftijd en eens op 16- 
jarigen. 
Vossıus3) zag in één gezin de 3 zoons en 1 van de 4 dochters 
ziek worden; en wel op 11-, 20-, 37- en 4l-jarigen leeftijd. 
Daar de heriditaire neuritis plotseling uitbreekt moet men als 
substraat der erfelijkheid denken aan een praedispositie, waarop 
dan een „auslösend Moment’ moet volgen. 
Daar ook de retrobulbaire neuritis als onderdeel en voorlooper 
der multiple sclerose evenals andere verschijnselen dezer ziekte 
door lichamelijke overspanning tot uiting kan komen en HENSEN 
bij de militairen na vermoeienissen de hereditaire aandoening her- 
haaldelijk zag uitbreken — ook Vossius constateerde dit in het 
hem bekende gezin bij 2 zoons — denkt H., dat men het uitbreken 
van de ziekte bij gedisponeerde personen misschien kan voorkomen 
of uitstellen door hun alle lichamelijke inspanning (sport enz.) te 
ontraden. 
Behalve lichamelijke oververmoeienissen heeft men ook kunnen 
vaststellen, dat aan het uitbreken der ziekte voorafging: sexueele 
excessen f) (onanie), tabaksmisbruik (22,1 °/, van de mannen in de 
casuïstiek van HORMUTH), alcoholmisbruik (soms te samen met 
tabaksmisbruik) in 8,8 °/,, heftig kouvatten. Verder komen in de 
familie der lijders dikwijls neurosen voor, ook de lijders zelf zijn … 
dikwijls neurasthenisch. 
Het familiaire karakter der aandoening komt verder nog hierin uit, 
dat in sommige families de individuen in een constant tijdperk van 
het leven ziek worden 5). Zoo herinner ik mijzelf een frappant 
geval, waarbij in één gezin een zoon op 2l-jarigen leeftijd in 3 


1) iv. Gr Arch. Bd. 79: 1911. Blz. 393. 
2) Klin. Monatsbl. f. Augenb. 1917. Bd. LIX. Elz. 33. 
3) Med. Klinik No. 31 5 Sept. 1917 blz. 850 en Deutsche Med. Woch. No. 37. 
4) In het overzicht van HORMUTH in 4 gevallen, verder in 1 geval van Lurz. 
5) HORMUTH t. a. p. Blz. 146 en 147. 
