BOEKBESPREKING. 297 
van dit archief, HEINRICH SCHMIDT, bewerkt en ten dienste van de 
geheele wetenschappelijke wereld gesteld. Een wijd belangstellende 
geest als HAECKEL heeft zich natuurlijk niet tot de biologische ont- 
wikkelingsleer beperkt, maar eveneens de beteekenis der ontwikke- 
lingsgedachte in andere studierichtingen getracht te leeren kennen. 
Daardoor is het materiaal zoo omvangrijk ‘geworden, dat een enkel 
boek er geen overzicht van geven kan; het zal zeker een aantal 
monografische studiën vereischen, voordat het in hoofdzaken be- 
werkt is. Voornamelijk een behandeling van de ontwikkelingsleer 
in de psychologie en in de geestelijke wetenschappen staan nog 
op het programma, terwijl een „Systeem der ontwikkelingsleer” 
sluitsteen zal moeten zijn. 
Het eerste werk, waartoe SCHMIDTS bestudeering van HAECKELS 
materiaal geleid heeft, is het samenstellen van de bovengenoemde 
Geschiedenis der ontwikkelingsleer. Zuiver historisch gehouden zijn 
de eerste drie hoofdstukken, waarin de scheppingsbeschouwingen 
en ontwikkelingsbeschouwingen als wereldopvattingen tegenover 
elkaar gesteld worden, de ontwikkelingsidee in het philosophische 
denken door de tijden heen vervolgd wordt, en het ontwikkelings- 
begrip bij oude en moderne volken wordt nagegaan. De volgende 
hoofdstukken zien de rol der ontwikkelingsleer in verschillende 
natuurprocessen onder de oogen: in de totstandkoming van het 
heelal, van de hemellichamen, van de scheikundige materie, van 
de aarde, van mineralen en gesteenten en aardkorst, van atmospheer 
en hydrospheer, van leven en de wereld van levende wezens. 
Dit laatste punt is eigenlijk het onderwerp, waar alles op neer 
komt en wat dan ook uitvoeriger in de volgende hoofdstukken 
wordt besproken; daarin worden behandeld de verspreiding van 
de levende wezens op de aarde, hun bouw, de elementen der or- 
ganismen, hun historie in de palaeontologie, de ontwikkeling van 
ieder individu op zichzelf, de zgn. biogenetische grondwet, de or- 
ganische stof, de levende stof, de evolutie-theorieën in engeren zin, 
die dus het ontstaan van soorten trachten te verklaren, de stam- 
boomontwikkeling van planten- en dierenwereld en van den mensch. 
Het is zeker niet te weinig, wat ons in dit boek gegeven wordt: 
een overweldigende hoeveelheid citaten, litteratuurverwijzingen, 
bronnenopgaven. En waar HAECKELS leven en werkzaamheid met 
zoo’n belangrijk tijdvak in de ontwikkelingsleer samenviel, is het 
