52 JORDAN, INSTINCT EN „FREMDDIENLICHE ZWECKMASSIGKEIT ’. 
maar in dit geval ook bij de organisatie van het andere lid van 
deze eigenaardige samenleving past. Hiertegen was WHEELER in 
verzet gekomen. Deze uitmuntende mierenonderzoeker heeft eene 
antipathie tegen het instinctsbegrip (de vergelijkend psychologische 
onderzoekingen, die, ons dwingen aan dit begrip vast te houden, 
kent hij blijkbaar niet). Hij had bij sommige mieren gezien, dat 
de verzorging van eigen broed opgewekt wordt door een druppel 
sap, afgescheiden uit den mond der larven (of uit exsudaatorganen T 
hetwelk door de verzorgende werksters gretig opgelikt wordt. Voor 
WHEELER was dit voldoende om het begrip „broedverzorgings- 
instinct” over boord te gooien: de broedverzorging gebeurt slechts 
ter voldoening van „snoepzucht”. Niet anders de behandeling van 
de symphielen, die op haar beurt eene variatie van de verzorging 
van eigen broed is. Deze op wederzijdsche voedering gebaseerde 
verhouding noemt WHEELER trophallaxis (zoo0sj-dAdrreuw), voed- 
selruil. 
Het gaat dus om de volgende vraag: vaste instincten, telkens 
opgewekt door bepaalde prikkelstoffen, of willekeurige egoïstische 
handelingen, te vergelijken met den boer, die kippen voedert ter 
wille van de eieren. 
Wat zijn instincten? Instincten zijn handelingscomplexen, erfelijk 
in het dier aanwezig, kenmerkend voor de geheele soort, die (in 
beginsel) niet behoeven geleerd te worden en die op het juiste 
oogenblik door bepaalde prikkels opgewekt worden, 
Van reflexen onderscheiden zich deze „handelingsschemata” daar- 
door, dat zij veel ingewikkelder zijn en niet absoluut dwang be- 
teekenen. Zij passen slechts in het algemeen bij de som van 
alle mogelijke situaties, voor welke zij in aanmerking komen, 
terwijl het dier in staat is het handelingsschema aan de speciale 
situatie of aan speciale voorwaarden aan te passen (b.v. nestbouw 
van vogels enz.) Ook kunnen instincten door leeren — alhoewel 
niet principiëel — veranderd, verruimd worden. De prikkel, die de 
instincthandeling opwekt, onderscheidt zich van reflexopwekkende 
Prikkels vaak daardoor, dat hij niet indifferent of schadelijk, veeleer 
„aangenaam” is, d. w.z. hij heeft in het bewustzijn eene psychische 
kwaliteit, hetgeen bij reflexprikkels niet noodig is. 
Van de intellecthandelingen (aan welke WHEELER blijkbaar denkt) 
onderscheiden zich de instincten door het bezit van het vaste grond- 
