56 JORDAN, INSTINCT EN „FREMDDIENLICHE ZWECKMASSIGKEIT .. 
nicht die Ursächlichkeit ; denn sowohl die Beziehung zwischen Mittel 
und Zweck, wie jene zwischen Ursache und Wirkung leiten wir erst 
durch unsern Verstand aus den vorliegenden Tatsachen ab...” 
Of de twee partijen elkander na deze uiteenzetting zullen be- 
grijpen? Wij gelooven het niet, want wij missen, zooals zoo vaak 
in theoretisch biologische discussies, de scherpe definitie. Beide 
schrijvers verstaan klaarblijkelijk geheel iets anders onder „doel- 
matigheid.” 
De biologen van vroegere jaren gedroegen zich tegenover de 
organismen, zooals b.v. wilde volkeren zich zouden gedragen tegen- 
over het uurwerk eener klok. Eerst moest tooverij den gang van 
de wijzers verklaren (oud vitalisme). Later leerde men echter het 
uurwerk uit elkaar te nemen. Weg was nu de tooverij! Er bleven 
slechts kamraderen over en men kon best begrijpen, hoe deze 
kamraderen moesten werken; let wel, ieder afzonderlijk slechts 
op zijn buurman! Waar was het raadsel van het ontstaan van zulk 
een uurwerk? Was niet elk wiel eenvoudig? Zeker! echter men 
vergat eene kleinigheid, nl. dat analyse zonder synthese geen 
wetenschap is en bouwsteenen op zichzelve geen gebouw zijn. 
Men had de deelen in zijne hand, „fehlte leider nur das geistige 
Band” (GOETHE). Immers wij willen niet alleen weten, hoe de 
deelen zijn; ons eigenlijk probleem luidt: wat is leven, wat zijn 
wij zelven? Nu waren ook de eerste vertegenwoordigers van dit 
tijdperk, zooals HAECKEL, niet geheel verstoken van het besef, dat 
eene synthese noodig is; oppervlakkige lezers zouden zelfs kunnen 
meenen, dat HAECKEL’s eigenlijk werk synthese was. Dit is echter 
niet zoo: de synthese wordt nergens uitgevoerd, slechts aangeduid 
met het „Leitmotief”, hetwelk niet uitgesproken steeds den grond- 
slag vormt van zijne redeneeringen en als volgt luidt: als de deelen 
eenvoudig en causaal begrijpelijk zijn, dan geldt dit ook voor het 
geheel. Onder de suggestie van deze stelling ontstaat een tijdperk, 
hetwelk zich wetenschappelijk althans nooit boven de analyse 
verheft. Men beperkte zich tot „causale analyse” 1) en was inderdaad 
overtuigd, langs dezen weg alle vraagstukken van de biologie te 
1) Dat „causale analyse" reeds een eerste stap tot synthese is (n.l. door 
causaliteit), is duidelijk, maar zij gaat op dien weg niet verder, komt niet tot 
het geheel. Analyse zonder eenige nieuwe rangschikking is zinledig. Daarom 
mogen wij bij causale analyse gerust van „slechts analyse” spreken, 
