JORDAN, INSTINCT EN „FREMDDIENLICHE ZWECKMäSSIGKEIT”. 57 
kunnen oplossen. Zoo weinig begreep men deze principieele denk- 
fout, dat men de geheele richting „de rationalistische” noemde, 
in plaats van de „slechts analyseerende.” Omdat men slechts 
de causale samenhangen tusschen enkele factoren naging, slechts 
de draden en nooit het weefsel zag, verleerde men geheel met 
den samenloop van vele causale ketenen, dus met de werkelijkheid 
te werken, meer nog: hare resultanten te voorzien. 
Analyse met verkeerde conclusies op alle gebieden: in biologie, 
sociologie en politiek. Het is werkelijk niet moeielijk in de politiek, 
die tot den grooten oorlog leidde, in revolutie en menigen droom 
van volksmenners en wereldverbeteraars dit denken langs ééne 
causale lijn na te gaan. Welnu, ook hetgeen onder den naam „doel- 
matigheid van de organismen’ zoo veel omstreden wordt, is niets 
dan eene som van veel causaal. gebeuren!) Doelmatigheid en 
causaliteit zijn géén tegenstellingen. Maar slechts dáár mag van 
doelmatigheid worden gesproken, waar men kan aantoonen, dat de 
causale ketenen niet zonder onderlinge relatie naast elkander ver- 
loopen, maar dat zij zoodanig bij elkander passen, dat zij samen 
een geheel vormen, gekenmerkt door eene bepaalde beteekenis 
(wijzen van den tijd bij onze klok, leven bij het organisme). Anders 
dan in vroegere tijden, toen men de causale analyse door ver- 
keerde „teleologie” verving, komen wij tot ons nieuw begrip: na 
grondige causale analyse, door synthese. Om uit te drukken, dat 
wij niet te doen hebben met causae finales, wel echter met gewone 
causale ketenen, die (door de organisatie) echter zoo gerangschikt 
zijn, dat eene bepaalde resultante volgens dit plan haar noodzakelijk 
gevolg moet zijn, spreekt men beter van ,,planmatigheid” (als men 
tenminste niets tegen deze woordvorming heeft) Wij achten eene 
synthetische beschrijving van de organismen en de hieruit resul- 
teerende problemen, het ware doel der biologie, hetwelk natuurlijk 
slechts door causale analyse te bereiken is. 2) 
Hiermede is, zoo schijnt het ons toe, niet iedereen het eens. Som- 
1) Het vraagstuk van de ,,psychismen’’ en van de epigenese of regulatie 
(regeneratie) behoeven wij hier niet te bespreken! 
2) In het bekende postulaat van KIRCHHOFF moet dus beschrijving door 
synthetische beschrijving worden vervangen, hetgeen hij natuurlijk ook be- 
doelde, zonder evenwel vaak begrepen te worden. 
