160 DE MOL, OVER HET VOORKOMEN VAN HETEROPLOIDE VARIETEITEN 
mosoom voorstelt, kon er niet een rond getal voor gekozen worden. 
Hij bedraagt 2, 2 m.M. De diameters van 9 schijfjes zijn precies 
20 m.M. lang. Wij hebben nu het voordeel direct het volume te 
kunnen berekenen en te kunnen nagaan, hoe de breedte der 
chromosomen varieert. Het spreekt van zelf, dat onze uitkomst 
steeds door het vergrootingsgetal moet gedeeld worden. De chro- 
mosomen zijn op dwarsdoorsnede zuiver rond. Het volume is dus 
gemakkelijk te bepalen op de wijze, waarop dat van een cilinder- 
vormig lichaam vastgesteld wordt. Daarbij maken wij gebruik van 
de eenvoudige formule v= 2 x a2 b, zooals FARMER en Diapy (1914) 
breedte\2 
die aanwendden of x. lengte MOI , zooals Katsuki (1914) 
ze gebruikte. 
‚Hier zij intusschen vermeld, dat deze laatstgenoemde onder- 
zoeker er uitdrukkelijk op wijst, dat slechts een meten van zorg- 
vuldig geteekende chromosomen tot een goed doel voert, hetgeen 
door andere onderzoekers betwijfeld of bestreden wordt. Dat ik 
zelve ook slechts langs dezen weg tot een resultaat kon komen, 
volgt voldoende uit hetgeen in dit hoofdstuk over het meten van 
cilindervormige chromosomen gezegd wordt. 
Onmogelijk zou het geweest zijn, tenminste wat betreft de 
middelgroote en lange chromosomen, het meten direct te verrichten 
met den oculairmicrometer, daar deze chromosomen immers zelden 
in de lengte gestrekt liggen. CLEMENS MÜLLER, die de lange chro- 
mosomen van Naras major gemeten heeft, zegt dan ook (1912, 
bl. 15) „Wenngleich ja solche absolute Massangaben immer nur 
einen relativen Wert besitzen. so können sie doch wohl, unter 
sonst gleichen Umständen, als Verhältniszahlen gelten. Zur Messung 
wurden natürlich nicht gekrümmte, sondern nur langgestrechte 
Chromosomen, wie sie gelegentlich auftreten, verwendet.” 
Men zou kunnen tegenwerpen, dat het volume der chromosomen 
iets minder moet zijn, dan de formule aangeeft, daar de chromo- 
somen aan de uiteinden afgerond zijn. Dit bezwaar mag evenwel 
gerust over het hoofd gezien worden, evenals de bedenking, dat de 
lengte-as, zijnde doorgaans een gebogen lijn, niet volkomen gedekt. 
wordt door de reeks van diameters, die ieder voor zich, dooreen recht 
lijntje worden voorgesteld. Deze verschillen zijn echter, in verhouding 
tot de totale lengte of tot het totale volume van geen beteekenis. 
