492 BOEKBESPREKING. 
Daar correlatie tusschen de kenmerken wordt uitgesloten, wordt 
ook de pleiotrope Erregungsfaktor van PLATE afgewezen, waarbij 
één geen zijn werking in verschillende richting doet gevoelen, maar 
worden de overige oogafwijkingen als Konditionalfaktoren sa” 
opgevat, zonder welke de een zich niet kan uiten. 
Critiek van Ref.: De meening van ENGELHARD, dat een meer of 
mindere graad van opticusatrophie de oorzaak zou kunnen zijn 
van de te geringe gezichtsscherpte, lijkt mij nog aanvechtbaar. Het 
is bekend dat bij min of meer albinotische fundi, rauwe, onscherpe 
papillen voorkomen. Het is dan ook merkwaardig, dat de oogarts 
(2 gev.) geen, de neuroloog (9 gev.) wel atrophie vaststelt. Boven- 
dien wordt één normaal persoon beschreven met dezelfde papil- 
afwijking -en normalen visus. De eene normale persoon, die geen 
voldoende? visus bij pigmentarmoede van den fundus en pupil- 
verandering met brekingsafwijking vertoonde, kan niet veel gewicht 
in de schaal leggen. Ook hadden vele nystagmuslijders brekings- 
afwijkingen, waarbij de papilrand dikwijls minder duidelijk (Hm.) 
is en de papil bleeker kan zijn (My.). Dan komen nog eenige 
gevallen van microphthalmus voor. Het is moeilijk te beoordeelen, 
wanneer, bij gegeven afwijkingen, de gezichtsscherpte toch nog te 
gering is. 
Met de opvatting van E., dat genoemde oogafwijkingen nood- 
zakelijke conditioneele factoren voor het tot stand komen van den 
erfelijken nystagmus zouden zijn, kan ik mij op grond van eigen 
onderzoekingen aan uitgebreid materiaal niet vereenigen. Dat zij 
de sterkte van den nystagmus en tevens den verminderden visus. 
bevorderen, neem ik wel aan. Ik beschouw deze kenn erken evenals 
de gevonden brekingsafwijkingen op grond mijner ervaringen als 
in den regel onafhankelijk, zelfs de pigmentatiegraad van oogen en 
haren. Het ligt meer voor de hand de nystagmus, het strabisme, 
het semialbinisme, de imbecilliteit en den microphthalmus in deze 
familie als degeneratiekenmerken op te vatten. 
ENGELHARD’S ervaring is in strijd met de opvatting van NETTLESHIP, 
dat de dominante nystagmus bijna steeds, de gynephore nystagmus. 
niet met hoofdbewegingen gepaard gaat. 
P. J. WAARDENBURG. 
