BOEKBESPREKING. 553 
gekomen, heeft hij zich gedurende de laatste vijf en twintig jaren 
bij voorkeur juist op het gebied van de algemeene vergelij- 
kende ontwikkelingsgeschiedenis en van de eerste ontwikkelings- 
phasen bewogen, eerst vooral beschrijvend, later ook meer experi- 
menteel, en uit zijn laboratorium is een groote reeks van betrouw- 
bare en origineele onderzoekingen verschenen. Van al dit onder- 
zoek draagt — en dit geeft er juist een zoo groote charme aan — 
zijn boek de sporen, en zoodoende is het geworden tot een oor- 
spronkelijke verhandeling over de vergelijkende algemeene ontwik- 
kelingsgeschiedenis, zooals er tot nu toe geen bestond. 
Het is een genot, dit eerste deel te lezen, Het zijn steeds weer, 
in volkomen overeenstemming met het onderzoek van BRACHET 
zelve, de groote lijnen van de ontwikkeling, de physiologie van 
het bevruchtings- en ontwikkelingsproces, die naar voren gebracht 
worden, en den lezer wordt daarbij bespaard die verbijsterende 
overmaat van dikwijls in het minst niet belangrijke morphologische 
détails, waarop speciaal de Duitsche leerboeken ons zoo dikwijls 
vergasten, en waardoor vaak slechts bereikt wordt, dat de klare 
stroom van het physiologisch gebeuren, de gang van het ontwik- 
kelingsproces, vertroebeld en onduidelijk wordt. De experimenteele 
embryologie wordt juist zoo dikwijls te hulp geroepen als voor 
het goed begrijpen van bepaalde ontwikkelingsprocessen nood: 
zakelijk is, meer niet. Hoewel de zoo geweldig uitgebreide litte- 
ratuur met volkomen onpartijdigheid is verwerkt, neemt de dis- 
cussie nooit een zoo groote plaats in, dat de duidelijkheid, en 
overzichtelijkheid van het betoog er onder lijdt. Kortom, de een- 
heid is overal bewaard, en men gevoelt, dat hier een man aan het 
woord is, die de dingen, die hij beschrijft, terdege kent, en die 
de moeilijkheden, aan het onderzoek van deze dingen verbonden, 
ik zou haast zeggen aan den lijve heeft gevoeld. Dat van de zeer 
talrijke afbeeldingen uit dit eerste deel een groot aantal oorspron- 
kelijk is, behoeft geen uitvoeriger vermelding. En ook waar dit niet 
het geval is en afbeeldingen aan het onderzoek van anderen ontleend, 
ter illustratie dienen, is steeds bij die afbeeldingen er naar gestreefd, 
‘jets frisch, iets nieuws te geven. Men was langzamerhand zoozeer 
gewoon raakt aan de steeds weer afgedrukte plaatjes uit het 
fonds van Gustav Fischer, dat men werkelijk zou gaan denken, dat 
nooit iets anders over de ontwikkelingsgeschiedenis was gepubli- 
