216 BOEKBESPREKING 
te zenden. Uit het overzicht, dat ik van deze zal geven, blijkt wel, dat 
er thans op Java een buitengewone gelegenheid is om soortsbastaarden 
bi het geslacht Coffea te bestudeeren en kan ik niet nalaten aan mijn 
spijt uitdrukking te geven, dat het personeel aan de koffieproefstations 
geen tijd heeft om dit, althans uit wetenschappelijk oogpunt, zoo be- 
langrijk onderzoek te verrichten. 
Ik wees er onlangs op, naar aanleiding van mijn bezoek aan de proe- 
ven van Dr. MACALLUM in Continental, Arizona, met de nieuwe Rubber 
plant Parthenium argentatum, hoe zelden men in de gelegenheid is, een 
nieuwe cultuurplant te zien ontstaan, en hoe spoedig een zoodanige ge- 
legenheid voorbijgaat, omdat — de practijk als zij éen of twee, voor 
haar voldoende, vormen bezit, de rest wegwerpt. Dat zal nu wel op Ja- 
va aan de koffieproefstations niet geschieden, maar ook daar zal het, 
binnen enkele jaren, gaan zooals het op de Gouvernementskina-onder- 
neming gegaan is, dat men geen zekerheid meer bezit omtrent den 
juisten aard der oorspronkelijk ingevoerde soorten omdat deze niet 
tegen bastardeering beschut werden en dus vaak onontwarbare poly- 
hybriede verbindingen hebben gevormd. Het ware mitsdien zeer te 
wenschen, dat aan het Algemeen Proefstation voor den Landbouw te 
Buitenzorg de gelegenheid werd geopend — liefst voor een der reeds 
aan dat station verbondenen, maar anders voor een ander botanist — 
om een wetenschappelijk onderzoek van de vele, daar aanwezige, Cof- 
fea-soorten en hun hybrieden te verrichten, vóor het te laat is, en zon- 
der daarin door wenschen of eischen der praktijk te worden gestoord. 
Oorspronkelijk werd, ik ga nu tot bespreking van Dr. CRAMER’S arti- 
kelen over, op Java uitsluitend Coffea arabica gekweekt; toen deze 
cultuur door Hemileia vastatrix — de koffie-roest — dreigde ten onder 
te gaan, werd Coffea Liberica ingevoerd, maar toch vormde tot 1900 toe 
Javakoffie (arabica) de hoofdcultuur, slechts 10—20 percent van den 
uitvoer was op rekening van Coffea liberica te stellen. Ook deze, die bij, 
en nog eenigen tijd na haar invoer, immuun scheen te zijn voor Hemi- 
lea, viel den koffie-roest ten offer en zoo kreeg de koffiecultuur van 
Java, die leelijk in verval was geraakt, pas in 1900 een nieuwen impuls 
door de invoering van Coffea robusta. 
I. Coffea arabica en verwante soorten. 
Coffea arabica heeft een aantal variteiten, waarvan de meeste 
ook op Java gekweekt worden of werden, maar die, evenals de 
soort zelf, hun belang verloren hebben, daar deze nog alleen in 
