68 BOEKBESPREKING. 
KUTTNER, OLGA, 1909. Untersuchungen über Fortpflanzungs- 
verhältnisse und Vererbung bei Cladoceren. (Inaugural-Disser- 
tation. Freiburg 1909; Internationiale Revue d. gesammten Hy- 
drobiologie. Bd. II, 1909), 
BANTA, A. M.,1918.Sexand sex-intergradesin Cladocera.(Procee- 
dings of the national acad. ofscience. U.S. A. Vol. IV 1918. p. 373). 
Onderzoekingen van den jongsten tijd hebben de overtuiging 
gevestigd, dat de begrippen mannelijkheid en vrouwelijkheid elkaar 
niet uitsluiten, doch dat elk geslacht tevens de drager is van factoren, 
die de andere sekse bepalen. Dat men zelfs naar willekeur ver- 
schuivingen van mannelijken en vrouwelijke aanleg kan verkrijgen, 
hebben de kruisingsproeven van RICHARD GOLDSCHMIDT bij Lymantria 
bewezen, waar in te voorspellen verhouding bij kruising van de mot 
Lymantria dispar met L. japonica „intersexes” werden gekweekt, 
die alle mogelijke overgangen van vrouwelijke tot mannelijke ken- 
merken vertoonden. Aldus werden reeksen van motten verkregen, 
beginnend met een volkomen wijfje, eindigend met een volkomen 
mannelijk individu. Wijfjes met mannelijke vleugelteekening en 
kleur, andere tevens met mannelijke antennen, andere met manne- 
lijke instincten, weer andere bovendien met overgangen van vrouwe- 
lijk tot mannelijk geslachtsorgaan — vormden de leden van deze 
reeks. GOLDSCHMIDT heeft een quantitatieve waarde aan de factoren 
mannelijkheid en vrouwelijkheid toegekend en getracht door een 
spel van evenwichten en overwichten de waargenomen verschijn- 
selen te verklaren. In zijn laatste publicatie (Journal of exp. zoology 
vol. 22,1917, bldz. 593) neemt hij de reddende hand, die de phy- 
siologische scheikunde den beoefenaar der erfelijkheidsleer toesteekt, 
dankbaar aan en vervangt zijn potentiebegrip door een stoffelijke 
„andrase” en „gynase”, enzymen van onbekenden aard, die door 
een zekere verhouding hunner werkzaamheid den graad van man- 
nelijkheid of vrouwelijkheid zouden bepalen. 
Met geringe wijziging is dit dezelfde opvatting, waartoe in het 
jaar 1908 WOLTEREcK door zijn onderzoek omtrent de cyclische 
‘voortplanting. bij Cladoceren werd geleid, waar in den tijd van 
overgang van parthenogenetische tot geslachtelijk voortplanting het 
labiele evenwicht tusschen mannelijken en vrouwelijken aanleg 
verschuivingen langs kunstmatigen weg bleek toe te laten. 
