BOEKBESPREKING, » 226! 
HARTMANN, O., 1919. Uber das Verhalten der Zell-, Kern-, und 
Nucleolengrösse und ihrer gegenseitigen Beziehungen bei Cla- 
doceren während des Wachstums, des Generations-cyclus 
und unter dem Einfluss äusserer Faktoren. Eine zellphysio- 
logische Studie. (Arch. f. Zellforsching Bd. XV, 1919 p. 1). 
Bij Cladoceren komen in den darm na de embryonale ontwik- 
keling geen celdeelingen meer voor. Bij den groei van het dier 
nemen de cellen in omvang toe. De vrij gemakkelijk meetbare 
darmcel (bij Bosmina in het levende dier, bij Sida en Daphnia 
in microscopische doorsnede) kon worden gebruikt om de ver- 
houdingen tusschen cel en kern in verschillende levensperioden 
van het individu en van den stam en onder verschillende uitwen- 
dige invloeden te bestudeeren. In een uitvoerige studie heeft O. 
HARTMANN deze ingewikkelde verhoudingen nagegaan, welke hem 
van morphologische gegevens leiden tot beschouwingen op physio- 
logisch gebied. 
k 
Het quotient —, den cytoloog welbekend sedert de onderzoe- 
p 
kingen van RICHARD HERTWIG en leerlingen (de verhouding tus- 
schen kern en celplasma) wordt door HARTMANN in scherper om- 
linden vorm gebruikt dan door zijn voorgangers. Hij onderscheidt 

i r2 oppervlakte kern = 
de verhouding Da chposoliktescel (waarbij r en R de respec- 
Bond nme told herme Lis 1 volume 
tievelijke radii voorstellen); Ley ape en Be eee pe 
kern r2 oppervlakte kern 
cn = er D isseli d £ 
lable cel tegenover R3 GAD e Aue ing dezer 
waarden wordt bestudeerd tijdens den groei en tijdens depressie. 
Het laatstgenoemde quotiënt is een maatstaf voor de znfracellulaire 
stofwisseling der cel; het voorafgaande daarentegen voor het ver- 
band der cel met de omringende elementen, dus met de omgeving. 
Gaat men nu van de geboorte af bij deze Cladoceren de waarde 
der quotiénten na in een bepaald gebied van den darm, dan blijkt 
langzamerhand af te nemen. Hooge . is over het algemeen ty- 
r2 
peerend voor de jeugd, lage voor den ouderdom. Met name R3 
neemt met den leeftijd af, zoodat er een te groote hoeveelheid 
