302 BENDERS, ONZE CONSTITUTIE. 
Zelfs meende hij — en deze uitspraak heeft thans nog onverminderd 
recht van bestaan — dat het wezen van het menschelijk organisme 
slechts a posteriori, uit het effect der inwerking van uitwendige 
invloeden kon worden gekend. 
De geweldige invloed, dien de Galenische leerstellingen eeuwen 
lang op het geneeskundig denken hebben gehad1) is ook thans nog 
terug te vinden; bij de leeken, en ook nog wel bij een deel der 
geneeskundigen misschien, geldt het gestel als een eenheid, moge 
dan ook al de voorstelling, die men er zich van maakt, wat vaag zijn. 
Toen de humoraal-pathologie meer en meer voor de orgaan- 
pathologie moest wijken, kwamen tevens de eenheid der constitutie 
en daarmede de constitutioneele ziekten in de knel en een groote 
slag werd aan die eenheid toegebracht door de cellulaire pathologie 
van VircHow, die als zijn oordeel uitsprak: „Eine wirkliche Einheit 
ist nur im Ei und im Bewusstsein vorhanden. .... wenn es sich 
darum handelt die Sachen zu verstehen, den Hergang zu begreifen, 
dann bleibt nichts anderes übrig als auf die Elementarbestandteile 
zurück: zu gehen nr d. h. für die Biologen die Zelle.” 
En in 1894 sprak hij op het congres te Rome als volgt: „Sollte 
einer der Anwesenden in einer verborgenen Falte seines Gehirns 
noch die Erinnerung an Universalkrankheiten bewahren, so wird 
er bei einiger Ueberlegung bald finden, das in jedem kranken 
Menschen ein beträchtlicher, ja in der Regel überwiegender Anteil 
des gesunden Lebens bestehen bleibt und dass das Kranke oder 
gar Tote nur einen Teii des Körpers bildet. Wer das nicht begreift, 
mit dem ist über Pathologie im Sinne der Naturwisseuschaft nicht 
zu reden.” 
VircHow rekende daarmee met het constitutiebegrip in boven- 
genoemden zin af en bracht alles terug tot aandoening van organen 
en wel van de cellen ervan. 
Wij zullen in het verdere van dit opstel zien, dat daarmee ‘het : 
laatste woord nog niet gesproken is, maar dat we nog verder 
moeten gaan. 
De constitutie, de beteekenis van het gestel in het ontstaan van 

1) Zelfs STRÜMPELL spreekt nog in den eersten druk van zijn bekend 
leerboek over de anomaliën van het bloed en van de stofwisseling als van 
constitutioneele ziekten, niet te brengen onder de eigenlijke orgaanpathologie. 
