368 BOEKBESPREKING. 
bespreekt Schr. den invloed, dien de opkomst van de evolutie- 
sedachte op de beschouwingen omtrent de psyche der dieren gehad 
heeft. Deze was tweeérlei. In de eerste plaats heeft men, 
onder den invloed der nieuwe leer, die principieele verschillen tusschen 
mensch en dier ontkende, getracht de dieren tot kleine menschen 
te maken, en zelfs de lagere.dieren daarbij met de hoogste geestelijke 
qualiteiten getooid. Deze richting (DARWIN, ROMANES, BREHM e. a.) heeft 
zich zelf overleefd, hoewel ze van tijd tot tijd vooral in half wetenschap- 
pelijke litteratuur nog opleeft, getuige b. v. in de laatste jaren de tragi- 
comedie der Elberfelder paarden en Mannheimer honden. In de tweede 
plaats is als reactie in materialistische richting op dit anthropomor- 
phisme de opvatting herleefd, volgens welke het geheele psychische 
leven tot physisch-chemische verschijnselen, en de psychologie tot 
physiologie te herleiden zou zijn. (LoEBe. a.). Tusschen deze Scylla en 
Charybdis tracht nu de moderne, vooral Amerikaansche, Behavior- 
richting door te zeilen bij hare verklaring der dierlijke handelingen. 
In een zevental hoofdstukken zet Schrijver nu zijn standpunt in 
dezen uiteen. Het is natuurlijk niet doenlijk in eene korte bespreking 
de details van Schr’s betoog te volgen, hiervoor zij naar het origi- 
neel verwezen. Zooals te verwachten was verwerpt Schr. de tropis- 
menleer van LOEB, zoowel als de reflexen-theorie van BETHE en 
sluit niet meer aan aan de zienswijze van SCHNEIDER, WASMANN 
en de Amerikanen. Meer uitgebreid wordt de gewoontevorming bij 
de dieren besproken, gedeeltelijk naar eigen proeven en die van 
leerlingen, waarbij ook vaak de methoden der moderne dierpsychologie 
ter sprake komen. In een hoofdstuk over het denkend handelen 
der dieren legt schrijver, naar oordeel van den ref, wel wat te zeer 
den nadruk op de verschillen tusschen de psyche van mensch en dier, 
waar toch zoo vaak overeenkomst, b.v. tusschen het dierlijk en 
primitief bewustzijn, en tusschen het handelen van hoogere dieren en 
jonge kinderen, dient te worden erkend. Hier zou een meer genetische 
_ zienswijze menigeen meer voldoen. 
In een slothoofdstuk komt Schr. dan weer tot algemeene beschou- 
wingen, die vaak het arbeidsgebied van dit tijdschrift raken. Ik 
noem hier slechts de vraag naar de evolutie van het psychische, d.i. 
of erin de dierenwereld van een psychisch hooger en psychisch lager 
gesproken worden kan, en in verband hiermee de Bergsoniaansche 
opvatting van de evolutie in twee richtingen, één doodloopend in 
