470 -  BOEKBESPREKING, 
mesophyll uit tomatenweefsels bestaat. Bij S. Koelreuterianum 
ontstaan groote vlekken met pykniden; de epidermis van S. nigrum 
beschut deze plant niet tegen het binnendringen van de Septoria- 
kiembuizen. Door de omstandigheid, dat de zwamdraden slechts 
door de huidmondjes behoeven te groeien, om dan in het geheel 
uit tomatenweefsel bestaande mesophyll een geschikten voedings- 
bodem te vinden, laat zich dit gereedelijk verklaren. Bij S. Gaert- 
nerianum, in 1913) geen aantasting; over het geheel schijnt slechts 
weinig van het bladparenchym tot de tomaat te behooren; dit wordt 
beschermd door nachtschadeweefsels. (In 1916 waren de resul- 
taten eenigszins anders, misschien te verklaren door ,,Riick- 
schläge”, of door ongewoon krachtige ontwikkeling van het tomaten- 
weefsel.) Bij S. Darwinianum beschut de nachtschade-opperhuid 
al evenmin als bij S. Koelreuterianum; de resultaten zijn overigens 
eenigszins onzeker, mede in verband met de moeilijkheid van het 
onderscheiden der weefsels; waarschijnlijk is wel, dat het burdonen- 
weefsel vatbaar is. 
KLEBAHN vergelijkt ten slotte zijn resultaten met die, welke door 
FISCHER en SAHLI verkregen zijn met Crataegomespilus Asnieresii 
en C. Dardari t.o. van Gymnosporangium clavariaeforme. Ook 
hier vindt men de vatbare plant binnenin en de onvatbare in 1 
resp. in 2 lagen daaromheen. Er is in zoover een verschil, dat de 
Septoria door de huidmondjes binnen komt, terwijl de Gymnospo- 
rangium de epidermiscellen doorboort. Het blijkt, dat de beide 
chimaeren, waarbij slechts de opperhuid tot de onvatbare plant 
geleverd wordt, door deze niet beschermd worden; daar waar twee 
of meer onvatbare lagen aanwezig zijn (Crat. Dardari, Sol. Gaert- 
nerianum [1913]) was de plant wel onvatbaar. Op de vraag, of daar 
waar alleen de epidermis tot de onvatbare soort behoort, deze een 
zekere vatbaarheid verkrijgt, of wel, dat zij als een weerstand 
werkt, die overwonnen moet worden, geven de proeven van KLEBAHN 
evenmin als die van SAHLI een antwoord. Het komt me voor, dat 
KLEBAHN te weinig nadruk legt op het m. i. vrij belangrijke verschil 
in de wijze van binnendringen van beide schimmels. Ook rijzen 
er nog vragen, die men, zoo niet beantwoord, dan toch gaarne 
gesteld zou zien. Terwijl bij S. Koelreuterianum de nachtschade- 
epidermis niet beschuttend werkt, en dus blijkbaar de sporen er 
wel op kiemen, maakt de tomatenopperhuid — ofschoon de cellen 
