BOEKBESPREKING. 539 
tropismen overeenkomen. Dit is een gevaarlijke stap, waartegen 
verschillende waarnemingen in de natuur pleiten. Zoo vliegt de 
mot niet recht naar het licht toe, maar om het licht heen, en ook 
andere dieren blijken volstrekt niet zoo mathematisch aan de 
lichtrichting gebonden. Om dergelijke verschijnselen te verklaren 
wordt dan o. m. aangenomen, dat het teeken van het tropisme 
veranderen kan door verschillende oorzaken (voor larven van 
Polygordius b.v. door temperatuurverandering van het water), en 
werkelijk duikt in dit verband de rups van Porthesia weer op, 
die pos. heliotroop zou zija als hij nuchter, negatief daarentegen als 
hij gevoed was, van welke legende al lang de onhoudbaarheid is 
aangetoond. 
Op soortgelijke wijze worden dan geotropismen (bij vastzittende 
dieren), rheotropismen, stereotropismen, chemotropismen en ther- 
motropismen bij de dieren gevonden. Ref. kan hier niet verder 
op ingaan. Belangrijker is wat wij van de instinkten te hooren 
krijgen. 
Deze allergewichtigste kwestie wordt in een acht-tal bladzijden af- 
gehandeld. Het moet volgens schr. mogelijk zijn, ook de instinkten 
in tropistische reacties op te lossen. Een rol kan hierbij gespeeld 
worden door de hormonen, die, als reddende engelen, op het 
gewenschte oogenblik de tropismen in gewenschte richting kunnen 
beinvloeden. Dat bij enkele der besproken instinktsuitingen, als 
b.v. de bruidsvlucht der mieren, tropistische elementen een rol 
spelen, zal niemand ontkennen, wel echter de starre onverander- 
lijkheid daarvan, en de simplistische opvatting, dat daarmee het 
instinkt geheel verklaard zou zijn. Dit is een der cardinale fouten 
van Lokrß’s tropismenleer, dat zij de ingewikkeldheid der verschijn- 
selen onderschat, en noch met structuur, noch met levensomstan- 
digheden rekening houdt, om van psychische factoren maar te 
zwijgen. Het zou misschien wel mooi zijn, als het zoo eenvoudig 
was, maar het is niet zoo. 
Ook bij de hoogere dieren en den mensch zijn de handelingen 
volkomen mechanisch gedetermineerd. Om dit aannemelijk te 
maken doet LOEB een grooten slok water in zijn dogmatischen 
wijn door aanneming van „memory images”. die naast de eigenlijke 
tropismen zouden optreden. Dit begrip blijft zeer vaag, we hooren 
slechts dat het „physical agencies” zijn, in elk geval moeten ze 
