10 P. MATKOVIĆ, 
Ugarsku desnom stranom Dunava, starom poznatom cestom, a 
prebacili su Dravu i Savu kraj njihovih ušća, jer je to bio put 
malo ne i svih poznijih hodočastnika, koji su ovimi krajevi pro- 
lazili. +, Prevalivši panonske medje“, nastavlja putopisac, ,nastu- 
piše ogromnu pustoš, koju bugarskimi pustinjami (deserta Bul- 
gariae) zovu, po kojih živu hajduci naroda skitskoga. Ovi div- 
ljaci živu kao životinje, niti se zakonu pokoravaju, niti imaju 
gradova; stanuju pod vedrim nebom, gdje jih noč zahvati, 
ondje se nastane; putnikom prave zasjede, ubijaju jih i pliene, 
sva svoja sa sobom vode, žene i djecu. Neimaju vjere nit služe 
bogu, a kao što na njihovih mrtvih spazismo, obrezavaju se poput 
Saracena; divlji su i okrutni, bez ljubavi i čuvstva.“ Prebacivši 
vjerovatno Savu na ušću, stupiše (u Biogradu) na zemlju bugar- 
sku, gdje je bila jur od devetoga do jedanajstoga vieka skrajna 
sjeverozapadna medja bugarske države;' a ,bugarskom pustinjom“ 
ili ,šumom“ (silva) nazivahu i pozniji hodočastnici priedjel, što 
se prostirao dolnjoj Moravi na iztoku (od Biograda ma'o ne do 
Niša). Onaj pako opis ondašnjega naroda, ako bi se imao na 
Bugare odnositi, tada je svakako neistinit i pretjeran, jer jih poz- 
niji putnici toli crnimi bojami necrtaju. Premda Porfirogenita?, 
a još i Anna Komnenka* ,Skitami“ nazivlje Slovene, nu mi, po 
slledećem opisu sudeć, nedržimo, da bi se onaj užasni opis odno- 
gio na Bugare. Nijesu li ti divlji Skite bili možda Pečenezi(?), koji 
su upravo ono doba (1048—1054) bugarske zemlje pustošili i 
narod okrutno trli, kojih se divljačtvo od suvremenih pisaca slično 
opisuje.“ ,Prolazeć pobožni putnici“, nastavlja putopisac (Pertz 
l. e.) ,pogibelju smrti kroz zasjede živinskih neprijatelja i drhtući 
od straha spaze sedmi dan u gustoj šumi konjanike perjanicami i 
omotanom glavom, polugolo tielo ogrruto kabanicom, obuvene 
širokimi čizmami, oružane dugim kopjem, a o plečih visio je to- 
bolac i nenategnuti luk“. "Taj opis naroda, osobito gledeć na 
! Cedreni histor. compend. II, 476. Rački: Borba južnih Slovena, Rad 
XXIV, 80 i dr. Kraj svega što je Bugarsko carstvo carem Vasiljem II, 
(1018) bilo razoreno i bugarske zemlje opet grčkoj vlasti pokorene, ipak 
putopisci križarskih vojna sveudilj zovu kraj dolnjoj Moravi na iztoku 
»Bugarskom državom.“ Osim starih reminiscencija moglo je tomu biti i 
taj razlog, što je onaj kraj bio Bugari naseljen, 
* Tafel, Constantin Porphyrogenitu3, Tubingae 1847, p. IX. i 4. 
3 Krause, op. cit. (Ersch und Gruber Enceyklopedie, 83  Thl. p. 330). 
* Potanja o tom Rački: Borba juž. Slav. Rad XXV, str. 238—45. 
