POGLED NA HISTORIJU ISTOČNE CRKVE U ČEŠKOJ. 151 
u pražkoj katedralnoj crkvi." ,Kad su istisnuli Matiju iz Praga, — 
dodaje se u martirologiju (cap. VII, S TII. IV) — protivna strana 
zabrani pričešće pod oba oblika ne samo u glavnoj crkvi pražkoga 
grada, nego i u cielom Pragu, da, i u cielom kraljevstvu. I oni, 
koji hoćahu ostati vjerni staromu običaju da se pričešćuju tielom 
i krvlju Hristovom, mogahu to činiti samo po kućah, a poslije po 
šumal i pećinah, premda ni ovdje ne bijahu slobodni od straha 
Za Život i od nasilja: ustavljali su ih na putu, otimali im, bili ih i 
vriedjali tako da im je poslije valjalo hoditi gomilami i s oružjem 
u ruku. To se je produžavalo do vremena Husova. Protivnici 
istočne crkve izmoliše u cara Karla IV naredbu godine 1376 da 
se svi, koji se u vjeri i obredih ne slažu s rimskom crkvom, 
traže 1 sažižu.“ Sa sviem složno s Komenskim govori i Stranski * 
o krajnjem pritješnjavanju pravoslavnih po smrti prvoga arhi- 
episkopa Jana iz Enštajna, ili pravije po izgnanju Matije Pari- 
žanina iz Praga. ,Arhiepiskop Jan iz Enštajna, — veli Stranski, 
— veoma mnogo popuštaše svećenikom i kaljugjerom, i takovom 
blagošću i popuštanjem dade im povod da istočnu službu božju, 
koja odstupaše od rimskih obreda, sa sviem izagnaju iz višegradske 
crkve i iz svieh crkava u kraljevstvu, da, i po svieh mjestih da 
ju zatru koje prokletstvom koje krvavim oružjem. Jer opazivši 
da se služba, na koju mržahu, još drži koje po dvorih u vla- 
stele, koja ne bješe odstupila od istine, koje po gustih šumah, 
gdje se stjecaše mnoštvo svakoga reda, i da crkvena prokletstva 
ne rade, oni pribjegoše k nasilju, i oružanom rukom napadajući 
na putnike, koji se vraćahu sa svetih sborova, biše ih, otimaše 
im, odvodiše ih u robstvo, metaše na muke, istrebljavaše ognjem 
i mačem, bacaše ih u rudnike kutnogorske. I to je trajalo gotovo 
20 godina.“ U aktu o zidanju Betlehemske kapele blizu Praga 
godine 1491 #, proslavljene poslije propoviedanjem Husovim, govori 
se o tadanašnjem progonjenju propoviedanja po crkvah narodnim 
jezikom tako da se onim koji govore češkim jezikom valjalo 
kriti po kućah i po drugih skrovitih mjestih. Sami ljetopisi češki 
još na kraju XIV i u početku XV vieka govore o narodnih 
zborovih, koje sazivahu svećenici, i na koje iz različnih gra- 
dova i sela dolažahu oni, koji se pričešćivahu pod oba oblika; 
' Palackoga Geseh. von Bč&hmen III, 174 opazka 214. 
* Resp. Bohema, ed. Elzev., 6. VI p. 358. 
* Vidi ga u Gizelera Handbuch d. Kirehengesehichte II, 4, 391 nota a. 
