O DATIVU U SLOVENŠTINI. 183 
i, kojim se je u obće svrha označivala, al se je tečajem vremena 
u pojedinih jezicih i dvoji oblik razvio i to jedan akuzativni, da 
se njim popuni smisao nekojih glagolja kao cilj radnje n. p. želim 
pisati, mislim ići; a drugi dativni, kojim se naznačuje na- 
mjera ili svrha, za koju se što radi, te se u našem jeziku obično 
kao i u lat. sa namjernom izrekom opisuje n. p. imam uši, da 
slušam, habeo aures, ut audiam, m. za slušanje ili kao što 
se pogrešno veli za slušati itd. Nu po što su jezici zaboravili 
na pravo značenje padežnih nastavaka, za to su i prestali ovu raz- 
liku infinitiva po svuda točno izvadjati; pa za to i vidimo već u 
skrti inf. na tum u porabi dativa, a nasuprot onaj gori pomenuti 
dat. dyai naznačuje ovdje ondje odnošaj akuzativa, n. p. usšmasi 
gamady4i == wir wollen gehen (8. 864). Isto tako i staropr. 
twei odgovarajući vedskomu tavi služi jedino za akuzativ, 
akoprem je po obliku pravi dativ. Latinština, kao što je poznato, 
pridržala je ovu razliku, samo što oblik na tum kao sup. kod 
jedinih glag. kretanja upotrebljava, a kod inih glagolja, kojih se 
inf. kao akuzativ ukazuje, uzima obični infin.; ali za to opet dativni 
infin. zamjenjuje sa namjernom izrekom ili drugom kakvom kon- 
strukcijom. To isto vidimo i u litv. i slov. jeziku, akoprem se u 
novijih spomenicih inf. sa sup. mieša, a u hrvatskom jeziku, kao 
što je poznato, ta razlika sa svim izčezava. 
Budući dakle da je dativ sa infinitivom formalno srodan, a ovaj, 
kao što smo vidili, svrhu ili namjeru naznačuje, za to mislim, da 
ne ćemo pogriešiti, ako rečemo, da je i dativ onaj padež, koji to 
isto znači. Pa kao što su se funkcije infinitiva bez obzira na nje- 
govu dvojaku formalnu razliku medju se zamiešale, tako isto i 
kod dativa to vidimo. Akuzativ je padež cilja pa kao takav i ne- 
posredni objekt radnje, pa za to se s njim i dat. zamjenjuje. A 
to je i uzrok, da pojedini jezici shvaćajući odnošaje svaki po svoju 
dativ upotrebljavaju ondje, gdje drugi jezici za to akuzativ imadu, 
sr. n. p. činiti komu dobro — evepyeret rvwx; blagosloviti 
koga — benedicere alicui; nasmiešiti se komu — je- 
manden anlicheln itd., a poznato je, da je slovenština kod glag. 
kretanja upotrebila dativ, dočim je u većine inih jezika akuzativ 
pravi padež cilja. 
Po ovomu dakle pridjeljujemo dativu u sadanjem stanju jezika 
dvojako značenje, i to 1) u koliko on svrhu ili uzročni odnošaj 
naznačuje, 2) u koliko se kao objekt radnje u izreci ukazuje. 
