


116 
Primo ,Veutorum exfpirationes non quoli- 
bet anni die, neque qualibet diei hora, fed 
Ef-&usmi- &Jlivis folummodo menfibus , quatuor. ante me- 
Kir ridiem , & totidem pofl , boris comperiunt t5 
jn Mon* Quibus peractis , eztorum flatus paulatim & 
íenfim flaccefcentes deficiunt ; nocturno 
vero tempore vix ullum Venti apparet 
veftigium : ita quidem, ut pro zftusdiurni 
majori vel minori vehementia, jam plus, 
jam minus fentiatur pzrituum incluforum 
agitatio & exfufflatio. 
Secundo , HyZeruis menfibus oppofitos 
z'ftivisfortiuntur effectus Spiracula. Nam fi 
quifpiam Jffropbiolum , aut aliud quidpiam, 
orificiis canalium applicet, id, mirum dictu, 
02 jam Vento exjpiraute protruditur , fed in- 
trorum , nefcio qua abdzta vi, attrabitur , & 
tantó quidem vehementius quantó frigus 
fuerit intenfius. 
"Tertio, aéris exfufflati qualitas ea eft , que 
rigore venti homines in iftiufmodi cryptis 
commorantes in febriles alterationes mi- 
nimé urgeat , uti aliis in locis accidere fo- 
let; fed quemadmodum ficcitate impol- 
luta gaudet, ita hominibus mirum in mo- 
dum ad /fanitatem vitzque prolongationem 
conducit. 
Atquehz funt circumflantie, quas przmit- 
tendas duxi, ut iis infiflentes tandem veras 
prodigioforum hujufmodi effefuwm caufas 
venemur. 
Jiv Dici vix poteft, quantum in Jujus Montis 
pend, atura exploranda, naturalium rerum in- 
exa bujus veftigatores fudaverint ; quàm diverfa pla- 
Veni. —citacuderint ; nemine tamen , qui ad ve- 
ram & genuinam caufam pertingeret , exi- 
ftente. ! 
Quidam putarunt caufam , aquarum catar- 
Cap x1x. 
Diverfitas 
ratas in vifceribus Montis latentes , quibus 
interior aér agitatus , qua data porta foras 
protuat. Sed hoc dici nulla ratione potfe 
hinc patet, quodtunc enrus perpetuo du- 
rare deberettam zftate , quàm hyeme, tam 
dedie , quàm de note; quod eft contra ex- 
perientiam. 
Nonnulli exiftimarunt , Ventos procedere 
à vicinorum montium cuniculis , intra quos per 
varia antra extrinfeci /egtorum flatus infi- 
nuati, atque intra hunc Montem delati, tan- 
demprorumpant. Sednequehocfubfiftere 
ulla ratione poteft: fequeretur enim , /yZer- 
vo tempore , cum lenti potiffimum dominan- | 
tut , entos hujus Montis magisfzvire, quàm | 
quovis alio tempore, quod pariter eftcon-, 
tra experientiam. i 
Non defuerunt , qui affererent, Vemtos, 
bujufmodi originem fuam à vicini Maris. &flu 
trabere ; arem enim in fubterraneis meati- 
bus ftabulantem, «udarum Marzs illfone in- 
tra hunc Moztem protrudi , ibidemque coar- 
MUNDI SUBTERRANEI 
interrupté eos continuare : quod eft iterum 
contra experientiam. 
Hzc funt precipua puncta , quibus Pbyfici 
fuas de hujus Moutis satura opiniones fta- 
biliunt. 
Reftat itaque, ut & nos ingenii noftri vi- vera cj pe- 
jresintamintricatonegotiotentemus. Di-?7 cua 
[co itaque, nullam aliam adeo prodigiofo- Ee E 
rum in hoc Monte effecluum caufam efe , quam 
rarefatlionem (5 condenfatiouem aéris; quo 
ita oftendo. 
Et primo quidem fuppono , "Totum hunc Mons to 
Montem concavum eíTe,quod & Indigenz lon- ^?"*"** 
ga experientia docti pro certo habent, & 
ego indubitatà experientià comperi. Poft- 
quam enim per occultos mzandros ali- 
quoufque proceff: eris, tunc pracipitia horri- 
da primüm imminent in A4Zyffum Montis 
protenfa , & fi lapidem injeceris , poft pluri- 
mum temporis, fonus ficuti in puteis & ci- 
fternis echonicus excitabitur, quo quidem 
cavitatis Montis majus indicium dari non. 
poteft. 
Secundo , Tota faxei Monts fuperfícies fo- 
raminibus , rzmzs , fiffuris referta eft , non 
tantüm ex ea parte , qua Cz/izs, fed & ex op- 
pofita parte, qua 4gzam Spartam Oppidum 
refpicit, ubi & eofdem effzcius , quos in Gzfüis 
reperi. 
'Tertib ; Concatenata hzc faxeorum ZEfwmvee- 
Montium moles , omni terreftri fubftantia 77 7s. 
fpoliata , eftivo tempore per varias 50/75 re- ves Mon- 
lexiones inter Montium crepidines & conval- 
les factas , tam immodicam concipit fus 
vehementiam , ut fub Zona 'Torrida tecon- 
ftitutum dicere poffis, neque fit, qui ca/orem 
circa meridiem tolerare poffit , hominibus 
animantibufque intra domus ftabulaque 
conductis. 
His fundamentis innixus dico; Mox ac 
aér extrinfecus inter faxeos Montes, à Solis 
multiplici reflexieze in tenuiffimam fub- 
ftantiam redactus rarefatlufque dilatatur , fit 
ut majorem locum quefiturus , per 24ontis fiffa- 
rasrimafque intra interiora vifcera fummo 
impetuinfinuetur. V erüm dum cum aére za- 
tus ftabulante confiftere non poteft, aér in- 
troactus ceu peregrinus &advena pre[[us co- 
arcatufque, denuo per ampliores 4402s 
meatus effugium fibi parans , poft longas 
eluctationes tandem fumma vielentia ex- 
pellitur. Atquehoc pa&o Ventus ille, de quo 
loquimur, prodigiofus zflvo tempore confti- 
tutis horis nafcitur : Ceffaste veró calore ex- 
terno, Ventum quoque iterum ceffare neceffe 
eft. Quz omnia pulchro parum JEoliarum 
experimento oftenduntur. 
Fiatpila ex ere folidiffimo fabricata, cum zsperimen- 
collo ardliffmo , in quo foramen fit pariter ad 
inftar pantli acus tritum ; hec pila aqua ad 
Tottts per- 
tufüs zzzu- 
meris vim. 


atum per rimas violenter tandem extru- 
di. Sed &hocfolido caret fundamento: fe-| 
queretur enim /eztos perpetuo ad perpetuum 
Maris inotum durate , vel faltem confufe & | 
medietatem repleta in ignem projedla velinqua- 
tur, donec fummum calorem conceperit : quo 
concepto mox eam intra aquam frigidam 
projectam aliquamdiu fubmerfam tenebis ; 
& 
* 
