

Cap. vil. 
Collimatio 
ip meníu- 
66 MUNDI SUE 
TERRANEI 
Tirein Affronomico negotio non multum | aut fecundis attingatur , vix fieri poffe exi- 
verfatus, forfan exiftimare poffet , Zveam vi- 
Jualem, qua per dioptra in Aftrum aliquod, | 
aut montis alicujus, aut turris verticem col- | 
ftimem ; ut interim fileam menforum de- 
fectus in menfurandis per decempedasaut 
catenas longitudinibus inevitabiliter com- 
rationibus limamus, ita rectà in objectum tendere, ut miffos. 
fallax ef. 
fieri non poffit, talem lineam non exacte; 
Pofito vero, hzcomnia recté & cum de- 
Albidii. conftitutam effe,quam 4/bidadatam rectam. fiderata diligentia confecta effe ; ecce nova 
fefe difficultas offert ; Cum fcire non poffi-- 
Zalaciain frat? vatione exhibeatur. Docet hanc falla- 
refractione 
aéris, 
Quanam 
Jit caufa 
tanta in ob- 
Íe:vationi- 
bus diffe- 
zentise. 
effe demonftrat ; fed qui Nature arcaniora 
nórunt, inftabilemque refractionum,in tan- 
ta mediorum diverfitate, naturam exactius 
rimantur, aliud comperiunt. Quodut pau-| 
lo fufius exponatur , fciendum eft aérs me- 
dium ob fluxilisnaturz inconftantiam,adeo 
diverfum effe, tum ratione temporis , tum! 
locorum, ut vix ejufdem diei hora, vix men- 
fis aut feptimana totius anni decurfu afíi-| 
gnari poflit, quo non juxta diverfas rarefa- 
&tionis aut condenfationis leges, fuas pari- 
ter alterationes fubeat. Accedit hifce /oco- 
rum difparata conditio, qua fit, ut medium 
aérium aliud fit ad Mare , flumina , lacus, 
paludes; aliud in montibus locifque defertis 
& inaquofis ; aliud in Auftralibus , in Bo- 
realibus regionibus aliud ; aliud fub Zona 
"Torrida, fub 'T'emperata aliud, aliud fub Fri- 
gida; adebque pro Horizontum ftatu & na- 
turali conítitutione, illud aliter & aliter 
mutari neceffefit. Certum eft, radium quo- 
que ezfualem totius Geodetici negotii funda- 
mentum, juxta dictas diverfitates mirum in 
modum alterari, cüm Objectum vifum, 
nunc altius, nunc demiffius, pro medii re- 
ciam ipfe Horizon , quiluminofa Stellarum 
corpora, refringentis Naturz poteftate jam | 
exorta fheóiuds exhibet , quetamen juxta | 
rigorem Aflronomicum adhuc fub Horizonte: 
abdita, emerfiffe non deberent. Infule in 
medio Maris finu derepente comparent, 
quz prius tectz latebant. Vertices montium | 
aliàs invifi deteguntur ; non fane alia ra-' 
tione , nifi | quod refratlio res abditas ultra 
naturalem conftitutionem pro medii difpo- 
fitione nunc altius & altius attollat; de 
quibus vide zoffram Artem Anaclaflicam in. 
Opere , quod Zrs magna Lucis €& Umire 
nuncupatur, ubi fufius omnia profecuti 
fumus. 
Hoc itaque pofito, fieri non poffe puto, 
ut quifpiam , quantumvis fagaci & fub- 
tili ingenio inftructus fit , aut Stelle , aut 
remotioris Montis altitudinem precisé & 
veré , non obftante inftrumenti przftan- | 
tia & certitudine , attingat ; ut proinde 
hanc unicam caufam effe exiftimem , cur 
tanta fit inter Auctores de Terreffris Globi 
magnitudine differentia. Qui veró in plani-| 
tie notabili zegot/um hujufmodi Geodzticum | 
per decempedas ordiuntur, parem difficul- | 
tatis aleam fortiuntur ; cüm fpatium tan- 
tillum preterquam quod ad totius Terrezz 
Gloli ambitum infenfibile fit, ei minima 
quoque Celi portio correfpondeat; quz uti 
przcisé per Inftrumenta in Minutis primis 

mus num di&a p/azzzes cum fuperficie 
Maris recla coincidat , num ea aut altioraut 
demiffior fit. Si enim altior fit, ambitum 
circumferentià, jufto majorem , fi minor, 
minorem futurum quis eft, qui non videt? 
medium autem quis attinget? Certé Ille 
folus, qui utiin numero, pondere &men- 
fura fecit omnia, ita przcifam quoque zqua- 
litatem Zerrene fuperfície cum 4quea folus 
attingit. 
Suntalii, qui exalta quadam fpecula per 
lineam vifaalem , fuperficiem Maris tangen- 
tem , ad zegotii Geodztici finem fe perveni- 
re poffe putant ; fed quis punctum conta- 
Güs in tanta E/emezti inconflantja certó 
fignare poterit ; quiscertum fixumque pun- 
&um in f/uxilis naturz inftabilitate, Flucti- 
bus nunc in convallium morem fubfidenti- 
bus , nunc adinftar montium tumentibus, 
dem fe in Horizontis & Coeli confinio, v;- 
Juali ineanon nifi punctum tangere firmiter 
fibi perfuadebunt; ego veró dico, illudtan- 
tum effepunctum , utamplitudine fua non 
dicam pedem aut paffum, fed multa millza- 
riaftringat , comprehendatque ; illudimur 
fenfibus, inzqualitate füpctiii Maris pro 
planitie putata decipimur, Aér mille nobis 
modis illudit;jut proinde totum hoc GeoZz- 
Hieum machinamentum revera fubfiftere non 
poffit, nifi Superficies Maris fineomniinz- 
qualitate rotunda , nifi Planities Terreftris 
cum Maris fuperficie continua , nifi A&- 
rium medium ubiquelocorum idem confti- 
tuatur. Quz res uti Humanam potentiam 
fcientiamque longé excedit, ita quoque 
omnis humanz induftriz conatus in 7e//a- 
ris quantitate exacté inveftiganda luditur. 
Quz non fcribo , ut cuiquam in tam laude 
digno molimine przjudicare velim, fed ut 
difficultatem rei exequendz ob oculos po- 
nam curiofi Lectoris. 
Sed venio ad a/zerum difficultatis caput. 
Suntqui non Superficiem duntaxat, fed & 
| difcriminabit? Certé aullus. Geodzzz qui- panaum 
obfervatio- 
num iz Ma- 
ri confüitus 
mon poteft. 
Soliditas [i- 
ve pondus 
"Telluris i5- 
Soliditatem pondufque Telluris ad trutinam wofigari 
Semidiametri parte , fi per hypothefin , Ter- 
ram bomogeneam, Corpus totum quantum 
uantum folidum fpe&ent, difficile non 
oret ; fed nonnullos effe , qui fubductis 
Terre caveruis reliquum balanci commit- 
tant, meo quidem judicio , audacior zquo 
conatus cenferi debet : cum prater in- 
utile computüs exercitium nihil adeo aliud 
nobis emolumenti producat. Hoc uni- 
cumífcio, Terre pondus inyeftigare, majores 
forfan 

: i 4 bumano in- 
vocant ; quod quidem fuppofità Terreng 
quit. 

