LIB,.IIL. DE OPIFICIO GLOBI TERRENI. . 
Cap. V1I. dentium effectus: praetereo interiorem fin- 
gulorum Zerreme molis vifcerum conftitu- 
tionem. Sedde inzftimabilibus D&t Ope- 
ribus ratiocinii vela tempeftivé contraho, 
ne, mentis zftu nefcio quó abreptus , à pro- 
pofitz nobis materiz inftituto , longiüs 
quàm ut pedem referre liceat , feducar. 
Tellus itaque , quem. Zgazdum Terrenum 
dicimus, Humani generis Sphzra ex aqua & 
Terra in unum conflata Globum , in medio 
Mundi fuis fixa ponderibus hzret ; cujus ex- 
tima fuperficies partim Terreffr partim 
Aqueo veluti indumento quodam veftita, 
omnes reliquos Mundi globos rerum prz- 
ftantia & varietate fuperat ; cujus magzitu- 
do & quantitas tametfi à compluribus 
omnium feculorum Azazbematicis fumma in- 
genii felicitate pollentibus tentata fit, à ne- 
mine tamen, quod fciam, in hunc ufque 
Ncc diem plané expedita fuit. Supponunt enim 
ve? d- pleriquein hoctentamento Globum AZathe- 
menluse?. 27a7;cé rotundum , fupponuntperfectam hu- 
jus 24olis foliditatem , ab omnibus interiori- 
bus vifcerum cavernis abftrahendo , & hoc 
ExeE on quidem ratiocinio adaliquam menfuratio- 
Gceomesi. BiScertitudinem pervenerunt , quamvis ne- 
cum ferati- mo ad precifam smagnitudiuis determinatio- 
uar." pem pertigerit Nam prater menfurarum 
mutabilium inftabiliumque, ac unicuique, 
non dicam Regno;fed &Provinciz,Oppidif- 
quepeculiarium,propriarumque,fallaciam, 
accedit tum montium innumerorum con- 
catenatifque ordinibus longé lateque ex- 
porrectorum inzqualitas, tum planitierum, 
defertorumque iii immenfum diftenforum 
in hanc ufque diem inexplorata intercape- 
do; que quidem omnia uti hominum noti- 
tiam fugiunt , ita fieri non poteft , ut huma- 
nà induftrià per certam & determinatam 
menfuram definiantur. Unde Geometrz fola 
pura puta hypothefi contenti, ut aliquid 
certi conftituant, Corpus Terreuum ex Aquea 
& Terrefiri fubftantia in unum globum 
fphericé coagmentatum , omnibus mon- 
tium fuperciliis,convalliumque confequen- 
tium profunditatibus neglectis , confidera- 
: re, & juxta hanc hypothefin dimenfiones 
Di24* fuasinftituere folent. Quod tametfi multi 
- maticorum nullis non feculistentarint, adeo tamen à 
i» dimelf- fe invicem difcrepant , ut hoc in illos haud 
"777" incongrue di&um videatur, 
Globus er- 
raqueus, 
Nemo'Yel- 
Catifa. cur 
Emtofte- — Quo plus progredior, e? plus in deviatendo. 
nesprinmus UE : 1 E 
men. Lentavitid primus Eratoflbenes Ícaphio in- 
fuareag- ter Syemem & Alexandriam , explorarunt & 
greffe. — Aychimedes, Hipparchus , Strabo, Ptolomeus, 
Archime- AE 3 Ü 
des. fed notabili ab Eratoffbene differentia. Pe- 
Hier riculum tanti negotiifecit in campis ugar 
! chus. "S B 
Sua, magnis fumptibus Rex 4/ammon , ut eft 
Polomeu.apud A4u/fedam Arabem , non ignobilem 
Apu Cofmographum. Inquifiverunt & pofteri, 
quotquotfueruntfagacioris ingenii 242/5e- 
matici , fcaphiis aliifque fciathericis , tum 
exquifita Regionis alicujus planioris juxta 
Meridianum Tra&um, quz uni Gradui cos- 
"Tow. I. 
65 
lefti refponderet , menfurà. Difcufferunt 
'Turrium Montiumque altitudines fpe ad 
tam defideratam notitiam perveniendi, at 
fruftrà; càm enim omnium conatus laude 
fane digniffimos examináris, vix ullum cum 
alio convenire reperies ;cüm tamen Kegu- 
Iz de proportione Diametri ad Circumfe- 
rentiam , & de Magnitudine & quantitate 
Sphzrz per eam invenienda fint certiffimz 
& infallibiles ; nec Triangulorum Sphzri- 
corum analyfis, fi Geometria fibi conftet, 
fallere queat. Quamnam itaque rationem 
tantz diverfitatis effe eputemus, paucis ape- 
riam. 
Duo potiffimüm exiftimo , que omnem 
Geometrarum in Terre quantitate menfuran- 
da laborem eludant. Primum eft, maxima 
menfurarum , diverfis Orbis regionibus, pro- 
vinciis, oppidis ufitatarum , Zverfitas ; quz 
fané tanta eft, ut vix fit oppidum , quod 
ab altero menfurz quantitate non differat ; 
atque adeo nihil difficilius fit,quàm omnem 
harum menfurarum differentiam , ad unam 
ftabilem & incommutabilem menfuram re- 
digere,cüm fundamentum defit menfurz. $i wur, 2,7; 
enim ftatuas pro minimo mezfarz termino pordf cera 
v.g. granum tritici, aut (inapis, memorata $2». 
grana adeó differentis quantitatis funt, ut czros 
ea pro diverforum climatum , Horizon- »cnfuz. 
tum, "Terrarumque conditione notabilem 
quantitatem acquirere comperias, Siveró 
qualecunque humani corporis membrum 
pro certo menfurz fundamento affumpfe- 
ris , puta pollicem , palmum, fpithamam, 
pedem, paffum & fimilia , tantó fané fub 
iis quoque majorem inzqualitatis differen- 
tiam reperies, quanto homo ab homine 
quoad naturalem corporis conftitutionem 
differentior eft. Ut itaquetantz diverfitati 
aliquid certi conftitueretur , cerza & infalli- 
bilismenf4ra omnibus in Orbe Marbemaricis, 
juxta quam operationes inftituerent , fub- 
miniftrari deberet , à Monarcha quodam 
fumma auctoritate pollente , non ea qui- 
dem charta aut pergameno infcripta (fiqui- 
dem & hzcex aéris climatumque mutatio- 
nefua damna patitur), fed zri fimilique ma- 
terig durabili incifa. Sed neque fic affum- 
pte men[urg rationem fubfiftere poffe , hoc 
pacto oftendo. 
In Geodztica hujus negotii pragmatia ne- Alia difr- 
ceffarió requiritur, imo przfupponitur,ana- ^^. 
lyfis Trianguli, 6 cujus laterum angulorum- 
que proportione , cum lateris quantitate 
Cognita , in totiusincognitz quantitatis no- 
titiam pervenimus. Veruntamen friangu- 
lum hujufmodi conftitui non poteft , nifiper 
vifualem , vel Solarem in aliquo fciatherico 
organo aut inftrumento pes ; at neu- 
trum ad hoc negotium fufficere poffe , ade 
verum eft, ut de eo dubitare nemo pots 
nifi forfan ille, qui inevitabiles in dZepzzca 

Aflronomia occurrentium difficultatum fco- 
pulos non expertus fuerit. 
I Tira 

