



180 MUNDI SUE 
Se&.Y. "Telluris Oeconomiz Igwi; Subterraneus. 
Plato, Certé P/ato , dum hzc omnia altius contem- 
plaretur ; perennium flammarum , incredi- 
bilem aquarum tum caldarum tum-frigida- 
rum, pJurimo[que Aqug & Jguis ingentes a- 
Anfoteles sues in Phedroagnovit;quin & vel ipfe z7- 
floteles , ab obfervatis Zgnzs effetlibus, quos 
inter 4dmirandas olim recenfuerat audito- 
ate5 , "Terram /. de Mundo. c. 4. uti Aquz, ita 
ampliffmastpiritus Igui[que fcaturigimes con- 
tinere docuit ; quz deinde Z7. de Mereoris, 
allsdunt a4 Tis. Poétis quoque adeo perfuafus eft hic 
Ignem füb- Jpgzs Subterraneus , ut omnes de Vulcano, 
traneom polla | Cyclopibus fabulae ad illum alludere 
Lure. Videantur. Audiamus Lucretium hifce ver- 
bis canentem : 
Principio 'ellus balez n fe corpora prima, 
Unde Mare immeu[um , volventes flumina 
fontes 
Affidué renoveut; babet ignes, unde oriuntur: 
Nam multis fuccen[a locis ardent fola Terra. 
Ex imis ver? furit ignibus zmpetus JErua. 
Manili«.. . Manilius in Aftronomicis : 
Sunt autem cuutlis permi[li partibus ignes, 
Qui gravidas babitant fabricantes fulmina 
wubes, 
Et penetrant 'Yerras , JEtngque minantur 
Olympo, 
Et calidas reddunt ipfis in fontibus undas. 
uia fit 
Ignis Sub- 
Terraneus. 
Quis ergo, & quid proprie /gais ille Su£ter- 
raneusfit, paucis accipe. /gzzs Subterraneus 
€ff portio Ignis Elementaris nonpuri , fed varia 
combuflibilium rerum mifcella contaminati , in- 
ra Terre cavernas feu Pyrophylacia,2 DEO 
OPT. Max. ab ipfo Mundi exordio ad Sub- 
lunaris Nature tutelam , confervationem €& 
rerum omnium proventum conclufa. Dicitur 
primó, porzio Ignis Elementaris non puri, fed 
mi[li, ad eorum excludendam fententiam & 
opinionem , qui Jgzem bujufmod? [pecie ab 
Elementari Igne. diflintlum , incerporeum & 
imvifibilem dicebant ; id fané preterquam 
quod Ecclefiz , Sazflorum Patrum fanctioni- 
bus (qui vel ipfum I»fernalem Ignem , non 
incorporeum & fpiritualem , fed materia- 
lem, corporeum & ejufdem cum artificiali 
Igne five Elementari mifto , fpeciei effe 
paffim afferunt) , Naturz quoque legibus, 
omniumque pene P/Zlfophorum decretis re- 
pugnat; cum Ignem incorporeum, nullam 


TERRANEI 
potentiam, nullam ad in Corpoream fub- 
ftantiam agendum proportionem habere, 
notius fit quàm ut dici poffit aut debeat. 
Dicitur fecundó , Zgzem Subterraueum efje 
| portionem Iguis Elementaris mifli , ad repro- 
bandam eorum fententiam, qui 7gzem il- 
lum Swbterraueum. non. corporeum , son 
atlualem , fed 'virtualem feu eminentialem 
(cujufmodi eftin ftomacho, ) vi deco&tiya 
pollentem , afferebant, quod in Zmerarie 
noflro Extaticofusé refutatum eft; & poftea 
dum Ventorum in Terrz motu caufas fcru- | falfitatem aperté oftendemus. Democritus pid 
tatur, replicavit. ne actualem Ignem concedere videretur, 
Plinius, Notarunt & P/nius , Vitruvius ,Cicerohoc | dixit calorem fubterraneum fieri ex calce & 
Wrwis. Naturzarcanum ; dum enim Zerrzfcrutan- | czzere , per antiperiftafin, quo nihil ineptius 
"  turojfcera, caloris obfervant opifices ibi de-| dici poteft. Si enim calx &cinisfuntzutra 
Ignis nulli [te[centes. Siquidem maxime Mundi partes | Terram abfcondita , jam jure quzri P. 
o calore fultz fuftinentur ; /apidum conflictu | qui[uam calcem &j. cinerem in bujufmodi confr- 
&attrituZgzem elici videmus, &recenti fos- | 'eutiam deduxerit ? Cum calcem & cinerem 
fione Terram fumare calentem , atque etiam | fine Zgne fieriimpoffibile fit. Accedit, «z;- 
€x puteis jugibus aguam calidam trahi , & id | verfum Terreflris Mundi Globum ex calce [ol be vs 
maximé hybernis fieri temporibus , quod | cere compofitum e[fe debere , cum nullusferé 7 277 
dE magna vis Terrz cavernis contineatur ca/o- | in toto Orbe locus fit , ut poflea oftendetur, se. 
qui non hujus caris effetlus prodat. Quod 
pariter uti fenfate repugnat experientiz, 
ita opiuionem non rationibus, fed /aznis mu- 
liercularum. exp/odendam verius relinqui- 
mus. Neque anmtiperiflafeos- ope calorem il- 
lum in SuZterreflribus locis fierz, xatio ditat. 
Cum enim antzperiflafts , Philofopho tefte, 
nilaliud quàm costrarzerum calidz (9 frigidi 
Tutta fit ; [utla autem ifta , quia nullum vio- 
lentum perpetuum , perenni conflictu du- 
rarenon poteft. Si durarenon poterit, uti- 
ue omnes pariter 7berme jam dudum ces- 
difent , Scrobes Vulcanig, Monte[que flammi- 
vomi jam dudum extincti fuiffent, quod pa-' 
riter experientiz reclamat ; cum uti du-. 
rarunt ab exordiorerum , ita & in hunc us- 
que diem calorem fuum continuare non ces- 
fant. Accedit, quod fi per auziperiflafin calor 
ille accendatur, jam haud dubie calor ille prz- 
mbextiterit;cumin antiperiflafiaCtualis & fi- 
multanea contrariorum pofitio requiratur. 
Quod fiita ; Quzro igitur , usdenam bic ca-. 
lor pravius fit produtlus?. Certà non à frigore, 
cum per dao frigida in fummo gradu azt;- 
periflafin fieri impoffibile fit ; ageret enim 
fimile in fimile, quod eft contra commune 
Philofophorum axioma ; neque à ca/ere Non «f 
in 'lerre vifceribus emiuenter contento ,lessvir. ] 
cum hic frigorz elementari à nemine fenfa- exienria- 
to Philofopho eppom; concedatur ; neque 
virtualis feu potentialis zagtzm effe poteft ; 
cum Zgnis alualis tantim proprietates , vel 
juxta ipforum adverfariorum opinionem, 
in fe contineat. Quidquid itaque dixerint, 
quocunque fe verterint , aliud quo fe ex 
hoc limo evolvant , non inveniunt , nifi 
calorem formalem ab. ailuali Igne in vifteri- 
£us Terra latente excitatum afferant. 
Dixi /gsem Subterraneum Ignis Elemen- 
taris non puri, fed varia comZuflibilium re- 
rum mifiella tinci portionem e[fe , ad eo- 
rum 
Non anti- 
perifafr. 
Ariftoteles. 

