



188 
Sej.l nutius rem exploremus , J7aljam omnesad 
adeo vafla iwcendia difpofitiones habere 
Itslia frater comperiemus;fitus anguftiam,quo inter duo 
Imiw  -Mariaundarum illifione affidue flagellatur; 
neis, Subterraneos meatus & cavernofos anfra- 
Cus /gnius & Ventis pervios, ac materi 
tandem fulp?arez copiam,qua tota luxuriat, 
ardetque certis locisfuperomnem terram. 
Namin tota hac Z/aliz parte Meridionali 
ab extremis Siciliz orisufque ad Hetruriz 
confinia aliis in locis perpetua vifuntur Zz- 
cendia, ut in JEtna; in aliis cosflagrant per 
zempora , ut in J&oliis, quas Ziparas vocant, 
Infulis, & éregione Neapolis, ut in ZEnaria 
fiveIfchia, Prochyta, Pithacufa, necnon in | 
Continentis terrz Montibus, V efuvio, Mi- 
feno, Puteolifque & Cumis , qui fzpé ar- 


MUNDI SUBTERRANEI 
|gnam adhuc /gzis vim fovere videtur fub. 
iprofundiffimis antris, quam adradices fitu 
! Boreali juxta V iterbiumin totam eamplani- 
Itiem diffundit, plenam fa/pburofifimo bali- 
|tu, glebispatlim aridis & pumicofisinnume- 
irifque fontibus calidis, quosinter Bullica- 
[mum ob fervorem intolerabilem eft famofit- 
fimum, cujus miram conftitutionem in s- 
Vera Hetruria fafius defcribimus. Habet hic 
lcum alio vicino Lacu inter Viterbium & 
i Montem Flafconem, magnam communica- 
Itionem , ubi aqua ex fundo Lacus erumpens 
imitosexercet tumultus, &, quod mirum di- 
I &u,duo fimul hic Fontesfpectantur, vix uno Du Fontes 
diffiti paffu, quorum unus fero;diffima , geli- "o2 4r 
diffima alter aqua tripudiat;de quo fuo loco. friidusal- 
Hinc Igpis Subterranei cuniculus in uni- 'e catiam 
dent ,ac certis in locis magna demonftrant | verfam Hetruriam in ramos innumerabiles " 
eftuatia , Zgui£us, fumis, vaporibus, thermis, | fefe diffundens, vixullum locum Thermis, 
quibus fcatent, anfractus , utfummo ftudio |Sw/pbureis crateribus, aquifque mineralibus 
obfervavi;paffim obvii,cuniculataque hiant, immunem relinquit:fiquidem Hetruria,qua 
fpiracula, quz ubi flatum emittunt , mox 
intimipercipiuntur, non fineformidine ad-, 
ftantium , ceu ardentis ignis fragores, foni- 
tufque aquarum , uti in P//egreis Collibus, 
quz Vulcanium Campum , vulgo. Sulphataram, 
circundant, videre & audire eft ; fidem quo- 
que faciunt, nofr procul indé diftans Sibyl- 
Ie Antrum ad Cumas, totque horridi circa 
Avernum hiatus receffufque ob zffum im- 
Tblegrai 
Campi. 
penetrabiles. "Tota ubique Campanza ad fu- 
qwa Cam- perficiem antiqua ejufdem conflagrationis ge- 
ponia Yeni- vit veftigia, folopaffim arido , cineris & pu- 
busobnoxia | . . . 
efi. micis inftar , cum pa/vere, quem Puteolauum 
vocant, & carbonibus vivo faxo conclufis. 
Puteolis tranfeamus ad Latium , quod 
Leia filpbureis Crateribus plenum eft, per Min- 
"cate : 5 ; 
deni 7" urnas Sulmonem, hinc per Campos Ro- 
manos continuata Su/phbaris minera, tum 
pluribus in locis, tum potiffimum fefe 
exerit in Lacu quodam inexplorabilis pro- 
funditatis Tybure quatuor milliar. diffito, | 
Infulena- ec non 16 Ínfularum ,quas Barchettas vo- 
tantes Ty- 
burtina. 
bula Fluvius fuipbureus originemfuam nan- 
cifcitur, & olim 'Thermarum balneis cele- 
bris fuiffe videtur, de quo fuo loco. Hinc 
Sulterranei Ignis cuniculus reflectit in Mon- 
tem Rotundum ,olim Agrum Eretanum , & 
hinc in ramos deducitur , quorum aza pars 
tendit in 'Thermas S$tiglianas, & Lacum in 
media Sylva tum fulpburisfoetore , tum bul- 
lientis aquz in modum columnz adfpectu 
horridum ; &tandem per Montem vicinum 
(in quo & Crypta Serpentum) zfítuariis & 
caminis refertum, Tolfiam & Centum-Cel- 
lasufque, quz omnialoca fz/pbure & bitumi- 
nefcatent, ad Mare terminatur. A/fer ramus 
verfus Montem Rofeum,inter quem & Ron- 
cilionem novi Su/pburei fefe exerunt crare- 
Cuniculi 
Ygnis Sub- 
terranei iz 
"varios ta- 
105 diffen- 
duntur. 
fes, quiocculta fua commercia habent cum 
| 
Monte Cimino , quem Montem erterLien- 
fem vocant , & cum pago Vico, fulphureis [ca- 
iebriscelebri: & fané Ciminus Mons ma- 
cant, natabilium celeberrimo , é quo AI-' 
| Mare Tyrrhenum refpicit in Hluam Infulam 
ufque, tota ubique Tellus calentibus fcatet 
aquis , velferri zrifque, vel fz/pbureis luxu- 
iria fadinis. Quo nomine memorabiles fané 
'funt Lacung Volaterranz,fervidis & falien- 
Itibusaquis refert , & fodine Sulphuris opti- 
miad Caftrum , quod Zz/£iasum vocant , de 
quibus uberrimé actum vide in soffra He- 
truria. 
Exaltera parte verfus Orzentem , camiculus 
ignis longé lateque diftenfus potiffimum 
fefe exerit füb Monte quem vum appel- 
lant, ubi celeberrimas 5. Caf[zaui, & S. Pbilip- 
pi thermas caufat ; & hinc Íefe extendit ver- 
fus jalsea, que Avenionenfia vocantur, in 
Montem Politianum ufque , ubi ad $. AIbi- 
num copiofa mineralium aquarum cum 
fummo foetore copia fcaturit, & hinc exuna 
tandem ufque ad ipfum Apenninum zftua- 
riis refertum fe porrigit,ex altera Senas vici- 
naíqueMari adjacentes partes,& adLiguriz 
ufque contermina loca, Lucenfemque A- 
grum, quz tot abundant metallis,tot fuphbu- 
reis fodinis, aquarumque calidarum ac fervi- 
! darum fontibus , quot forté non habet uni- 
verfa /talia. Maxime tamen Su£terranei Ignis. Ignis Sub- 
fpiracula fefe exerunt in Apennino ad Pe- Mr 
tram Malam eique vicinislocis; ubi 2&r no- Petram 
&u fcintillat, diuque ceu ex ardente fübtus Malam. 
fornace caligatac fumat , injectafque calefa- 
cit aquas ac incendit ftipulas. Videtur au- 
tem hic Fons venas habere continuas ufque 
adPorretanas aquas in Agro Bononienfi, 
quarum undique co//es noctu fcistillant , & 
hincfundi videtur in Agrum Mutinenfem, 
ubi bituminis liquoratque 7gzir mirum in 
modum exzftuat, &hinc ufquein Iftriam 
| continuat fui fortis incendia; hos enim col- 
les Euganeos, tefte 2erofo, circa Aponi Dal- Berofu. 
neaar[r[fe olim , tum Collium falebrofi tra- 
&us cinerefque & pumicofa facies, tum car- 
bones,lapidumque,qui vel ipfas aquas inter- 
currentes calefaciunt fervor, fatoftendunt. 
| Quz 
| 
)H 
í 


