








LIB. IV. DE VENTORUM ORIGINE. 229 
Cap. V. facile in gnem exardefcit. Quod ubi accidit, 
tum ecce fpiritus carcerum impatientes pre- 
viis fulgetris, fragoreque formidabili , nec 
non incredibili cum impetu deorfum ruen- 
tes quidquid offenderint , profternunt. 
Quod vero deorfum potius quàm furfum fe- 
rantur, caufa funt aur fpiritus unà cum ni- 
trofa atqueSalis ammoniaciantimoniique 
fubftantia iis mifta , quibusin natura rerum j 
nil potentius efficaciufque effe poteft. Sed | 
rem Experimento comprobemus. 
EXPERIMENT U SM. 
Mass — Suntinrerum natura quzdam Minerales 
randa ebflantig , quarum unità vi tanta eft, ut 
lam. ^ omnes horrendz tempeftates & procellz, 
urbium montiumque fübverfiones iis ad- 
fcribi meritó poffint; quod fummo ftupore 
Esperine;- & admiratione comperies , fi ex auro calcina- | 
Tum. 10 Aqua regia, fale ammoniaco & oleo tartari| 
precipitati compofitionem facias, hzc enim 
velad primum zgzis odorem füccenfa, previo 
ingenti fragore, quicquid obvium fuerit pro- 
fternit, nec non cum fummo eorum qui 
eam incautius adminiftrant, vitz periculo. 
^ Vidi hujufmodi pa/verem apici cultri im- 
pofitum. faccenfumque , tantum. /frepitum 
edidiffe, quam vix fenfus fuftinere poffet, 
omnibus przfentibus ad foni vehementiam 
veluti obfurdefcentibus. 
Amipl- — Effeius veró hujus pulveris prorfus ordi- 
murs nariopulveripyrio contrarius eft ; uti enim | 
pilveri pr^ hic fuccenfus furfum impetu fertur; ita ille 
si." deorfum. Nam fi quis hujufmodi pulveris 
fulminantis: etiam vel mzuzmam quantitatem 
ztabule five ferrez , five lignez mpofitam ac- 
cenderit , vel in momento cum formidando 
ftrepitu, zaz/am cujufcunque illa craffitiei 
fuerit, perforatam reperiet; cujusunica caufa 
Suphwis. eft Sal ammoniacim.. Sicuti enim Sa/pitrum 
edd & Sulphur occulta imimicitig diffidia exer- 
Salis am. Cent, adeo ut neque fimul confiftere pos- 
moris 6 fint : ita & Sal ammoniacum cum tartaro fuas 
Tartari an- ^ HS 
"pss. habet contrarietates. Quando igitur Sal 
ammoniacum oleo tartari fuo contrario 
jungitur, mox in ferocia bella exfurgunt, & 
Aurum quidem jam Aqua Regia diffolutum 
deorfum vergit, tartari veró oleum verbe- 
ratfpiritum Nitri purificatum , qui hoc agi- 
tatus conflictu affe&ato amicitie federe 
Sulphuri Auri inimico jungitur. Verunta- 
men cum Sa/pbur Auri fit fummé purifica- 
tum & irnicomparabiliter Sulphure vulgari 
Eorii« fubtilius; hinc ftupendas facit iftiufmodi 
Mineralinin n ; 5 
w»fii, Opetationes, dum emnia penetrat , diffipat, 
terebrat, fubvertit; & Salnitrum quidem 
Sulphureis Auri fpiritibus inimicum , dum 
abiis tumefactum anguftiis loci contineri 
nequit, unà cum fpiritibus validiffimis 
irícredibili violentia omnia perrumpit cum 
ingenti ftrepitu & fragore ; quibus juncti 
contrarii Sal ammoniacus & tartarus pre- 
cipitatus tanto ferociores pugnas ineunt 
qu inter fe violentioribus odiis diffi- 
ent. 

Quandocunque itaque veleute bie mate- Exper. 
rig per exbalationes vaporefque in a&rem Propofít., 
tolluntur, fit ut ez tandem accenfz tales 
Prefferes & Ecuephias caufent, quos defcri- 
Rm In omni quippe zmpezaofo, turbu- 
ento & violento /ezto, quo & arbores ex- 
ftirpantur, domus profternuntur , equites 
hominefque per aérem abripiuntur , /ujs- 
modi materias per exbalationes vaporefque 
"Terre vifceribus eductas mifceri , adeo cer- 
tum eft, quàm certum eft, omnes exoticos 
intra Terra vifcera effellus , quos Terrz mo- 
tus, Montium fubverfiones , ruinz Urbium, 
nove Lacuum genefes confequuntur, Jujaf- 
modi materiarum commi[lone caufari. 
Quzritur jam, Cur Mare ad Ecnephiarum | cuv Mare 
eruptionem tam turbulentum reddatur. ? Re-bof Ecne- 
fpondeo dup/ici de caufa id fieri, vel per Ec- Pise 
nephiam impetuo[um Mari irruentem , qui id tantopore 
fibi vicinum in momento violentiffimé con- "9r 
citabit. Secundo e£ fludlus contrarios ex alto 
Maris receffu ruentes, qui flu&tibus ab Ec- 
nephia jam concitatis obvii, ingenti cona- 
mine colluctantur, unde flu&uum contu- 
macià Mare jam in Montes exaltatur, jam 
inturbinesagitatur,jam ad laterales flu&us 
varié illifum, eam quam defcripfimus per- 
turbationem efficit. 
Contingit veró Oceanum in nonnullis lo- cw Mare 
cisetiam quieto & tranquillo tempore cz/o- Taie 
que ridente in ingentescumulos efferve[cere, cu-luia zar" 
jus reialia cazfz non eft quam quod dUdun d rmietim 
Exbalationes vaporefque per occultos mea- ^ 
tus fundo Maris infertos, uti fumma vio- 
lentia prozrudantur , ita reluctanti Aqueo 
Elemento obvii illud in altum tollunt, at- 
que hoc paco tumidiffimum zwrZulentifj- 
mumque reddunt ; qui quidem JaZus dicta. 
mifcella referti fubinde , uti Juprà experi- 
mento didicimus, impermiftibili aque fub- 
ftantià penerrantes , atqueextra fuperficiem 
Maris elapfi , nimiaqueagitatione fuccen/fr, 
fotum unà , przfertim fi bituminofi fint, 
"Mare accendunt ; quod Americum Ve[putium Mare cur 
primó obfervaffe, & poft eum Archinautas //*«- 
czteros in pluribus Oceani tra&tibus exper- 
tos Hzfloriz narrant. Contingit.etiam non- 
nunquam, Cazales Ocean? bydragogos ab buj uf- 
modi Vaporibus €9 exbalationilus infeflari, 
unde Aquz retrocedere coactz , totàm de- 
repente fibi fuprapofitam Oceani molem 
vehementer commovent. Unde certiffima 
Regula deduci poteft, quod quandocunque ce- 
Jo tranquillo buju[modi tempellates ma[cuntur, 
illas vel ab enarratis exbalationilus ,velVentis 
fubterraneis caufari. Habes itaque caufam 
Ecnepbiz hocloco expofitam. 
P'R'O'p'o's'rhpipuo:. Vp 
Quomodo Exbydrias Ventus nafcatur. 
V Entus quem Grzci Ex/ydriam vocant, F»biria: 
Ventus 
dupliciter confideraripoteft ; vel prout quid 
nafcitur ex refeluta in bumorem ingenti nu- 
bum mole, que in "Terram non guttatim, 
Ff 5 fed 






—— 



EX 
e 

